Đại Nam Văn Hiến Sử Thi - Tập 3

Đại Nam Văn Hiến Sử Thi - Tập 3

8193.         Mãi đến một ngàn ba năm bảy (1357)…

8194.         Khi Minh Tông, tức thái thượng hoàng,

8195.         Một phen lìa bỏ trần gian,

8196.         Đồng thời lìa bỏ ngai vàng đương cơ…

 

8197.         Thì lúc bấy giờ, “vua tại chức”:

8198.         Là Dụ Tông, mới “thực làm vua”.

8199.         Nghĩa là tự chủ bàn cờ,

8200.         Điều xe khiển ngựa bấy giờ tự tay!   

 

8201.         Mà lúc ấy, thương thay, vận nước

8202.         Đã không còn được tốt như xưa…

8203.         Một là những vị “chân nho”:

8204.         Đỉnh Chi, Trung Ngạn… đã đua nhau “về”.

 

8205.         (Là lấy nghĩa “tử quy” mà nói)…

8206.         Hai: là nơi triều nội, giờ đây

8207.         Tràn lan một lũ mặt dầy,

8208.         Lăng xăng lít xít tối ngày sáng đêm…

 

8209.         Nghĩ kế hại người hiền kẻ sáng,

8210.         Mưu kết bè lập đảng chơi nhau.

8211.         Cũng do hai chữ “công hầu”,

8212.         Một tiếng “kim mã”, một câu “ngọc đường”…

 

8213.         Ba, là bởi “cái hồn” “cái vía”

8214.         Của nước nhà – ấy vị quân vương

8215.         Đã “giòi”, đã “mọt” tận xương,

8216.         Đã hư hỏng khác chi phường vô luân!

 

8217.         Chẳng hề nghĩ đến phần sứ mệnh,

8218.         Của mình là gồng gánh non sông…

8219.         Ngoài trách nhiệm với cha ông,

8220.         Còn trách nhiệm với tứ dân, vạn loài!  

 

 

 

8221.         Quân vương: ấy là vai thiên tử,

8222.         Trách nhiệm từng hơi thở nhân sinh.

8223.         Sao cho các loại hữu tình,

8224.         Thảy đều hưởng đức hiếu sinh mới là!

 

8225.         Nhưng, “thiên tử” của ta ngày ấy,

8226.         Chỉ là “thằng bé” vậy – mà “hư”.

8227.         Vì sao lại gọi rằng “hư”?

8228.         Vì, nguyên ủy, đã bị “chư cận thần”

 

8229.         Chúng “dạy dỗ” cho bằng chán vạn

8230.         Những trò dâm, trò đãng – trò “hư”.

8231.         Tửu, sắc, tài, phiến – lu bù…

8232.         Khiến cho “trong hỏng ngoài hư” – “vẹn mười”!

 

8233.         Nên vua chỉ biết chơi là chính,

8234.         Cả cái chơi rủng rỉnh là “tài”.

8235.         Triều Trần từ thuở sơ khai,

8236.         Đã xem cờ bạc là loài yêu tinh!

 

8237.         Nên đã dụng cực hình đối phó:

8238.         Phạm tội này, mỗi có chết thôi!

8239.         Nhưng, sang đời Dụ Tông thời

8240.         Vua ham cờ bạc rủ người vào cung…   

 

8241.         Và cứ thế, nghìn trùng sát phạt…

8242.         Hả hê cơn đổ bác máu ghiền.

8243.         Trong lưng hễ có đồng tiền,

8244.         Thì vào cung cấm, đỏ đen tha hồ!

 

8245.         Thượng đã bất chính, ô hô thế!

8246.         Hạ mà không loạn: nghĩa “mần răng”!

8247.         Xét ra hai chữ trầm thăng,

8248.         Thịnh suy, hưng phế… cũng bằng chứng kia!

 

 

 

8249.         Hễ tâm chính ắt thì đạo chính,

8250.         Hễ tâm tà, đạo chỉn tà theo!

8251.         Chữ rằng: quyền lực bao nhiêu,

8252.         Chẳng bằng “đức hạnh nhiễu điều giá hương”.

 

8253.         Dụ Tông vốn là phường “trẻ hỏng”,

8254.         Ngoài cái trò “nóng bỏng” nói trên,

8255.         Còn bày lắm cuộc đảo điên…

8256.         Như trò đua rượu xem bên nào cừ!

 

8257.         Triều mà có cuộc đua như thế!

8258.         Ai uống nhiều, vua sẽ thăng quan!

8259.         Sử còn ghi lại rõ ràng:

8260.         Chưởng phụng ngự cung Vĩnh An bấy giờ  

 

8261.         Nghĩ ra mẹo “uống lừa uống dối”,

8262.         (Uống ít mà tính trội nhiều thêm).

8263.         Qua mặt vua giữa trận tiền,

8264.         Để rồi được thưởng, thăng liền chức to!

 

8265.         Lại còn chuyện tha hồ xây cất

8266.         Những cung ngang điện dọc tưng bừng.

8267.         Kiêu tâm chẳng biết khi dừng,

8268.         Mải “ghi dấu ấn”: ta từng làm vua!

 

8269.         Lại còn chuyện đào hồ xây núi,

8270.         Sức quan quân lặn lội đi tìm

8271.         Hoa thơm cỏ lạ khắp miền,

8272.         Đem về trồng giữa ngự viên địa đàng!

 

8273.         Vua cứ việc xài hoang, thỏa thích…

8274.         Mặc kho tàng rỗng tuếch – hề chi!

8275.         Sưu cao, thuế nặng – sá gì?

8276.         Trời sinh ra lũ dân kia, cho mình…

 

 

 

8277.         Ấy cái lẽ bất bình sâu thẳm:

8278.         Con sâu kia xéo lắm, cũng oằn!

8279.         Khắp nơi sục sục hờn căm!

8280.         Những cơn sóng những lăm lăm lật thuyền!  

 

8281.         Thế nước mỗi ngày thêm nghiêng ngửa,

8282.         Sau mười hai năm “múa” trên ngai,

8283.         Dụ Tông về với đất đai…

8284.         Trước khi thác, việc làm sai… cuối cùng:

 

8285.         Lưu di chiếu, buộc quần thần phải

8286.         Tôn một người chẳng phải… Trần tông

8287.         Lên ngôi, nối nghiệp nhà Trần:

8288.         Là Trần Nhật Lễ, gốc giòng họ Dương!

 

8289.         Ấy bởi Cung Túc Vương Trần Dục,

8290.         (Anh ruột vua) nhân một lần say,

8291.         Đã mê mệt cặp lông mày

8292.         Của một đào hát hây hây má đào.

 

8293.         Bèn phấn khởi nạp vào làm vợ,

8294.         Và nạp luôn thai của cô nàng:

8295.         Vốn là hạt giống họ Dương,

8296.         Để rồi sau rốt, sinh con họ… Trần!

 

8297.         Nhật Lễ được đặt “nhầm” đế vị,

8298.         Lên ngai rồng, hú hí một năm.

8299.         Ăn chơi thỏa thích tơ tằm,

8300.         Bập bùng nhịp trống đêm rằm trung thu!  

 

8301.         Lại làm chuyện ruồi bu hy hữu:

8302.         Là giết hoàng thái hậu, ấy là

8303.         Mẫu thân của Dụ Tông và,

8304.         Cũng là thân mẫu của cha nuôi mình!

 

 

 

8305.         Vì sao y lại đành tâm thế?

8306.         Nguyên do vì bà thái hậu kia

8307.         Trước thì ra sức giúp y

8308.         Lên ngôi cửu ngũ… Sau khi việc thành:

 

8309.         Thấy y hiện nguyên hình bạo chúa,

8310.         Lại ra tuồng trăn trở vân vân…

8311.         Ngoài trò tàn độc sát thân*

8312.         Y còn tính chuyện “đổi Trần thành Dương”.

*Giết người thân của mình

 

8313.         (Nghĩa là từ triều đường Trần tộc

8314.         Sẽ đổi sang Dương tộc triều ca…

8315.         Nghĩa là từ quả trứng gà,

8316.         Một chú vịt sẽ chui ra… tót vời!)

 

8317.         Vì những lẽ đầu đuôi như thế,

8318.         Tôn thất Trần há dễ ngồi yên?

8319.         Sau đôi ba cuộc vùng lên,

8320.         Cuối cùng, cũng dẹp được tên gian hùng.  

 

8321.         Làm xong cuộc thanh trừng, Trần Phủ,

8322.         Vốn là bào huynh của Dụ Tông,

8323.         Lên ngôi lấy hiệu Nghệ Tông,

8324.         Để cho Trần trở lại Trần, như xưa!

 

8325.         Khổ một nỗi, như từ thiên cổ

8326.         Luật của đời: thành trụ hoại không.

8327.         Đã thành, trụ giữa hanh thông,

8328.         Ắt có phen hoại không… cùng quẫn thôi!

 

8329.         Triều Trần đã lên ngôi một thuở:

8330.         Bắt đầu từ Thủ Độ đa đoan…

8331.         Thăng hoa một bước thiều quang,

8332.         Với Hưng Đạo, với Giác Hoàng, vân vân…

 

 

8333.         Rồi, theo luật thăng trầm, tụ tán:

8334.         Những anh hoa cứ tản mạn dần…

8335.         Để rồi qua tới Nghệ Tông:

8336.         Triều Trần đã ngả bóng dần tà dương!

 

8337.         Năm một ngàn ba trăm bảy mốt (1371),

8338.         Vua Nghệ Tông chọn một người tên

8339.         Quý Ly, mà cất nhắc lên

8340.         Chức quan to, nắm nhiều quyền trong tay.  

 

8341.         Quý Ly có hai người cô ruột,

8342.         Mỗi bà là mẹ một vì vua.

8343.         Cho nên “cơ hội” có thừa…

8344.         Chẳng bao lâu lại được thừa long ân

 

8345.         Lấy em gái vua Trần làm vợ…

8346.         Khiến thời càng béo bở lắm thay!

8347.         Ý như rồng nọ gặp mây…

8348.         Chí lăm le những đợi ngày nọ, kia…

 

8349.         Về phần Nghệ Tông thì, sau một

8350.         Năm làm vua, theo bước tiền nhân,

8351.         Lại nhường ngôi báu họ Trần

8352.         Cho em – để trở thành tân thượng hoàng!

 

8353.         Tên người nhận ngai vàng: Trần Kính…

8354.         Cùng anh, gom quyền bính trong tay.

8355.         Duệ Tông, danh hiệu vua này…

8356.         Kể như một nước có rày hai vua!

 

8357.         Bấy giờ nước “được mùa binh lửa”:

8358.         Quân Chiêm Thành hùng hổ tiến công…

8359.         Duệ Tông hăm hở tiến phong…

8360.         Sa cơ, tử trận dưới chân Đồ Bàn!   

 

 

 

8361.         Sau tổ chức lễ tang trọng thể,

8362.         Nghệ Tông đưa con Duệ Tông là

8363.         Trần Hiện, lên nối ngôi cha…

8364.         Tức Trần Phế Đế (tên mà lạ thay!)

 

8365.         Phế Đế còn thơ ngây trẻ dại…

8366.         Mọi việc đều do tại thượng hoàng.

8367.         Một ba bảy tám (1378), Chiêm bang

8368.         Xua quân đánh tới Đại Hoàng (tên sông)…

 

8369.         Bấy giờ, vua Nghệ Tông ra lệnh

8370.         Đỗ Thế Bình hành khiển ra quân…

8371.         Đỗ ta dẫu chức trọng thần,

8372.         Nhưng đường thao lược thì không mấy rành!

 

8373.         Nên một trận giao tranh vừa khởi,

8374.         Quân Đỗ ta đã vội “chào thua”.

8375.         Để quân Chiêm, sóng vỡ bờ,

8376.         Ào lên đến tận kinh sư (Long Thành)!

 

8377.         Sau một trận lộng hành, cướp bóc

8378.         Lũ Chiêm quân hỏa tốc rút về,

8379.         Để lại bao nỗi ê chề:

8380.         Kho tàng mất sạch, não nề nước non!  

 

8381.         Song, Nghệ Tông vẫn còn mê ngủ,

8382.         Vẫn nghe theo kế Đỗ gian thần.

8383.         Bắt đầu phép “đánh thuế Dung”*,

8384.         Đẩy dân đến chỗ tận cùng lầm than!

 

8385.         Ấy phép thuế đời Đường áp dụng

8386.         Buộc người dân bất luận hèn, sang

8387.         Dù có ruộng, đất hay chăng,

8388.         Cũng phải đóng thuế đinh, bằng như nhau.

 

 

 

8389.         (Các triều Trần trước đâu có thế:

8390.         Dân mà không ruộng để mưu sinh

8391.         Kể như nghèo, khỏi thuế Đinh).

8392.         Nghệ Tông dùng kế Tử Bình, khiến dân

 

8393.         Đã cùng lại mười phần thêm quẫn,

8394.         Đã quẫn thì sinh phẫn, thế nên

8395.         Chẳng bao lâu đã “nhãn tiền”:

8396.         Muôn dân đồ thán, đứng lên… vỡ bờ…

 

8397.         Qua Tám ba (1383) bây giờ Chiêm quốc

8398.         Có Chế Bồng Nga thật giỏi giang:

8399.         Tiến quân một trận ngang tàng,

8400.         Đuổi Nghệ Tông tận Đông Ngàn mới thôi!  

 

8401.         Qua mấy trận tơi bời lấn chiếm,

8402.         Mãi đến năm Tám chín (1389), Bồng Nga

8403.         Ăn quen tất bén mùi, mà!

8404.         Lại thêm lần nữa, đánh qua nước mình.

 

8405.         Vua Nghệ Tông, trước tình hình ấy,

8406.         Lại sai “người sủng ái” Quý Ly,

8407.         Đem quân cầm cự một khi…

8408.         Nào ngờ mới “đụng” đã thì thua to!

 

8409.         Quý Ly vội co giò chạy trốn,

8410.         Để mặc hai tùy tướng Vĩnh, Phương…

8411.         Cầm chân giặc giữa chiến trường…

8412.         Trước tình hình nọ, thượng hoàng vội sai

 

8413.         Một vị tướng anh tài thuở ấy

8414.         – Là Trần Khát Chân vậy – tiến binh.

8415.         Khát Chân, nắm vững địch tình:

8416.         Bèn cho hỏa pháo thình lình rót qua…

 

 

 

8417.         Trúng ngay Chế Bồng Nga một phát!

8418.         Khiến chết không kịp ngáp đương trường.

8419.         Thế là dứt điểm tai ương:

8420.         Việt, Chiêm từ ấy chiến trường tạm yên.    

 

8421.         Đỗ Tử Bình là tên phản nghịch,

8422.         Đã gây ra cái chết Duệ Tông.

8423.         Số là, đã có một lần,

8424.         Vua Chiêm quốc, tức Chế Bồng Nga kia

 

8425.         Dâng vàng để nhờ y chuyển đệ

8426.         Tấc lòng thành kết nghĩa lân bang.

8427.         Ngờ đâu gã Đỗ ỉm vàng,

8428.         Lại xui vua Duệ lên đàng thân chinh.

 

8429.         Khi vua bị hãm mình giữa trận,

8430.         Y lại không dám dấn thân vào…

8431.         Mặc vua sống thác lẽ nào,

8432.         Miễn là mình đặng mâm cao cỗ đầy!

 

8433.         Cả Quý Ly cũng rày bỏ chạy…

8434.         Nghệ Tông không trách lấy một lời!

8435.         Chỉ đem nhốt Tử Bình thôi:

8436.         Phạt cho làm lính, để rồi sang năm

 

8437.         Lại phục chức cho làm hành khiển,

8438.         Cùng Quý Ly mưu chuyện đánh Chiêm,

8439.         Tử Bình cứ thế vươn lên…

8440.         Khi thác còn được đề tên miếu thần.   

 

8441.         Ôi! cái lẽ chí công quá lạ!

8442.         Có tội mà được quá hơn công!

8443.         Lấy gì nói chuyện hưng long?

8444.         Quý Ly cũng thế: chẳng công cán gì!

 

 

 

8445.         Bao phen chống giặc thì đều bại,

8446.         Càng bại thì chức lại càng to,

8447.         Trần Phế Đế, lúc bấy giờ

8448.         Thấy tình thế nọ, những ngờ lắm thay…

 

8449.         Bèn nghĩ chuyện ra tay đối phó…

8450.         Nào ngờ đâu, nghe gió (phong thanh),

8451.         Quý Ly vội xuống tay nhanh…

8452.         Rằng: “Sao lại bỏ con mình, hở vua?”

 

8453.         Nghe câu nói như đùa như thật,

8454.         Vua Nghệ Tông chợt giật thót mình.

8455.         Ngẫm đi nghĩ lại sự tình:

8456.         “Ờ mà… ờ nhỉ… sao mình lại ngu?”

 

8457.         Nghĩ đi ngẫm lại, vua bèn quyết:

8458.         Ra lệnh cho giết chết cháu mình…

8459.         Là Trần Phế Đế đương kim,

8460.         Đoạn đưa con ruột của mình lên ngôi!  

 

8461.         Trần Thuận Tông – hiệu đời vua mới…

8462.         Tuổi còn thơ, tên gọi là Ngung.

8463.         Tuổi thơ đâu đáng ngại ngùng…

8464.         Nên được yên vị ngôi trưng làm vì!

 

8465.         Trước tình trạng Quý Ly ngày một

8466.         Lộ ý đồ cướp nước thay non.

8467.         Trang Định Vương – một người con

8468.         Của Nghệ Tông – quyết ra đòn “vi tiên”…

 

8469.         Bằng cách tập kích “tên gian tặc”.

8470.         Mỗi vì không: “cẩn tắc vô ưu”…

8471.         Hớ hênh để lộ cơ mưu…

8472.         Quý Ly thấu chuyện, vào chầu Nghệ Tông!...

 

 

 

8473.         Thế là, chuyện hãi hùng, hy hữu,

8474.         Bỗng xảy ra trong cõi quyền môn:

8475.         Cha mà trở mặt giết con,

8476.         Để binh một kẻ “cô hồn trời ơi”.

 

8477.         Trang Định Vương thác rồi, từ đó,

8478.         Quý Ly càng gặp gió diều lên.

8479.         Ra vào cung cấm ngang nhiên.

8480.         Y như hương hỏa tổ tiên nhà mình!   

 

8481.         Năm Một nghìn ba trăm tám chín (1389),

8482.         Nhân Chiêm binh lại lấn biên thùy.

8483.         Nghệ Tông bèn phái Quý Ly,

8484.         Cờ giong trống giục một khi diệt thù.

 

8485.         Ly ra trận, lại thua lần nữa!

8486.         (Thua gì như cơm bữa, ông ơi!)

8487.         Một khi “thua đủ” đã đời,

8488.         Ly bèn để lại ở nơi trận tiền

 

8489.         Hai tùy tướng đàn em. (Danh tính

8490.         Hai người là Khả Vĩnh, Đa Phương);

8491.         Rồi mau chuồn khỏi chiến trường…

8492.         Rõ tam thập lục, diệu phương là… đào!

 

8493.         Sau trận chiến thua đau hơn hoạn,

8494.         Đa Phương về, la toáng cả triều.

8495.         Chê Quý Ly thực đến điều:

8496.         Bất tài, vô hạnh, đã kiêu lại hèn…

 

8497.         Phương đâu biết rằng huyên thuyên thế,

8498.         Là mình đang tự ký cho mình

8499.         Một bản trọng án tử hình…

8500.         Vì chưng trong cõi nhân sinh đời này  

 

 

 

8501.         Còn tội nào cho tày bằng tội

8502.         Đem điều lầm việc lỗi người ta

8503.         Mà bêu rếu khắp gần xa…

8504.         Cũng vì thế, viên tướng là Đa Phương

 

8505.         Chẳng mấy chốc, đã hồn lìa xác

8506.         Do bàn tay thủ ác Quý Ly!

8507.         Một khi muốn triệt thù đi,

8508.         Chỉ cần vu khống gì… gì… là xong!

 

8509.         Một ba chín hai (1392) trong tôn thất,

8510.         Có Nhật Chương là bậc anh hùng…

8511.         Muốn trừ mối họa gia trung…

8512.         Ra tay chưa kịp… đã tung hê đời!

 

8513.         Chẳng chết bởi tay người khác họ,

8514.         Mà vì người trong họ: Nghệ Tông!

8515.         Sự sao sự khéo đau lòng!

8516.         Sự sao sự chẳng nằm trong lẽ thường!

 

8517.         Tìm hiểu thử nguồn cơn xem thử:

8518.         Phải chăng do cái nợ trả vay?

8519.         Đời cha ăn mặn lắm thay…

8520.         Đời con khát nước – phải rày đó không?   

 

8521.         Đời cha, cướp ngôi rồng của… vợ;

8522.         Đời con, trao của nợ (ngai rồng)

8523.         Cho người bên ngoại: đúng không?

8524.         Nên sinh ra chuyện Nghệ Tông ỡm ờ!

 

8525.         “Đạo trời” thực khôn dò lắm nhỉ…

8526.         Nên mới sinh chuyện dị thường kia:

8527.         Một ông hoàng thượng mê si,

8528.         Mải tìm mọi cách trao đi ngai vàng

 

 

 

8529.         Cho một kẻ bần hàn ngoại thích,

8530.         Tầm thường từ gốc tích, tài năng.

8531.         Đã non bản lĩnh cầm quân,

8532.         Lại non bản lĩnh chăn dân no lành.

 

8533.         Chỉ mỗi chút tài tình thi họa

8534.         Tự cho mình thi bá, thi vương…

8535.         Ngoài niềm trân trọng văn Nôm,

8536.         Còn về tham vọng thì… “dường như vua”.

 

8537.         Chỉ với kẻ vất vơ như thế,

8538.         Sao Nghệ Tông lại… “để trên đầu”?

8539.         Thí bao cốt nhục, công hầu,

8540.         Dọn đường kẻ nghịch tóm thâu ngai vàng?   

 

8541.         Vì sao thế? Quả nan tư nghị!

8542.         Trừ ra… “đùn” cho lẽ huyền vi…

8543.         Một là tại ý hóa nhi,

8544.         Hai là nhân quả một khi tự hành!

 

8545.         Xưa đã dụng mưu… “tình soán vị”,

8546.         Nay khiến ma khiến quỷ đưa đường,

8547.         Xui cho mờ mắt quân vương

8548.         Để xanh để trắng… nhiễu nhương đôi tròng!

 

8549.         Khiến rốt ráo cái vòng nhân quả:

8550.         Vay đầu này lại trả đầu kia…

8551.         Rành rành nhân quả tự quy:

8552.         Nước non để gã Quý Ly đoạt phần!

 

8553.         Khi tuổi đã tà huân xế bóng,

8554.         Ông vua đần như bỗng ngộ ra…

8555.         Tự than thầm: “Lỗi vì ta

8556.         Mà cơ nghiệp của ông cha, xem chừng…”

 

 

 

8557.         Khi bệnh nặng, Nghệ Tông bèn gọi

8558.         Quý Ly vào trăn trối như sau:

8559.         “Việc triều đình bấy nhiêu lâu,

8560.         Trẫm đều ủy thác, tin vào một khanh!  

 

8561.         Nay khanh cứ thực tình cân nhắc:

8562.         “Như “quan gia”* đáng mặt trị vì,

8563.         Xin khanh ra sức phù trì…

8564.         Nếu không đáng, cũng xin tùy khanh thôi!

*Chỉ vua tại vị

 

8565.         Hoặc khanh lãnh lấy ngôi cửu ngũ,

8566.         Để giúp cho xứ sở yên bình…

8567.         Trẫm đây xin cũng thuận tình…”

8568.         Ôi chao! Lời nói thực tình nghe thương!

 

8569.         Trong sách sử đề Tam Quốc Chí

8570.         Ta đã nghe cái ý như vầy…

8571.         Ấy lời Lưu Bị tỏ bày

8572.         Cùng quân sư của ông này: Khổng Minh…

 

8573.         Và cũng giống y “kinh Tam Quốc”:

8574.         Lê Quý Ly cũng bộc bạch lòng…

8575.         Những lời chi khác Ngọa Long…

8576.         Rằng: thần nguyện một lòng trung báo đền!

 

8577.         Ví như có dạ quên nguồn cội,

8578.         Thì xin trời bắt tội… vân, vân…

8579.         Thế là, dù muốn dù không

8580.         Nghệ Tông cũng phải nén lòng mà… tin!  

 

8581.         Mười lăm tháng mười hai, chín bốn (15/12/1394)

8582.         Nghệ Tông băng để món nợ tình

8583.         Của trang hùng sử nước mình

8584.         Chấm dứt câu – giữa phù sinh bọt bèo!

 

 

8585.         Tổng cọng: mười ba (13) triều hưng phế…

8586.         Trăm bảy lăm (175) năm nhỉ? mộng Trần…

8587.         Ngoảnh đi ngoảnh lại mấy lần:

8588.         Hoàng lương một giấc, phù vân đôi bờ…

 

8589.         Ba năm ở ngôi vua – hoàng thượng…

8590.         Hăm bảy năm ngôi thái thượng hoàng,

8591.         Sáu năm sau… thực phũ phàng:

8592.         Quý Ly trở mặt cướp ngang ngôi rồng!

 

8593.         Một tay, đã giết Trần Phế Đế;

8594.         Lại tiện tầm tay, phế Thuận Tông.

8595.         Vì đâu một dạ hai lòng?

8596.         Ấy vì tham vọng nghìn trùng thế gian!

 

8597.         Sau khi truất phế chàng cháu ngoại,

8598.         Ly lên ngôi, dựng “đại cơ đồ”.

8599.         Đặt quốc hiệu là Đại Ngu,

8600.         Đổi họ Lê, lập nhà Hồ từ đây!   

 

8601.         Sao có sự đổi thay như thế?

8602.         Ấy vì Ly cứ nghĩ mình là

8603.         Cháu con Ngu Thuấn đây mà…

8604.         Và Hồ Quý Mãn, ấy là tổ tiên.

 

8605.         Nhưng, theo Tư Mã Thiên sử ký:

8606.         Quý Mãn mang tước vị Hồ Công,

8607.         Được trao cai quản nước Trần…

8608.         Và, Quý Ly, bởi bất thông, đã nhầm!

 

8609.         Cũng bởi chút bất thông như thế,

8610.         Nên trong pho sử ký nước nhà:

8611.         Ngoài Đinh, rồi Lý, Trần ra…

8612.         Lại thêm triều đại Hồ gia nối vần!

 

 

 

8613.         Bởi Quý Mãn họ Trần, do đó,

8614.         Quý Ly kia cũng họ Trần này!

8615.         Ví như biết rõ như vầy,

8616.         Làm chi có cuộc đổi thay phũ phàng!

 

8617.         Năm một ngàn bốn trăm (1400) dương lịch,

8618.         Quý Ly lên cầm chịch, làm vua.

8619.         Đổi quốc hiệu là Đại Ngu;

8620.         Đổi họ mình nữa: là Hồ Quý Ly! 

 

8621.         Một năm sau, cũng y theo lối,

8622.         Cửa nhà Trần, Ly vội nhường ngôi

8623.         Cho con – Hồ Hán Thương – rồi

8624.         Đủng đa đủng đỉnh, lên ngôi thượng hoàng.

 

8625.         Và, tuy đặt con làm hoàng thượng,

8626.         Quý Ly nào có nhượng quyền chi!

8627.         Vẫn còn nắm trọn quyền uy…

8628.         Cho Hán Thượng nọ ngồi vì đó thôi!

 

8629.         Kể từ lúc lên ngôi cửu ngũ,

8630.         Hồ Quý Ly đã tỏ ra mình

8631.         Ngoài tài xiểm nịnh linh tinh,

8632.         Cũng còn là bậc thông minh khác thường!

 

8633.         Đã khéo mở nhiều phương cải cách

8634.         Trong nội dung thi hạch làm quan.

8635.         Ví như người đỗ thi Hương,

8636.         Ngoài phần kinh sử văn chương, phải còn

 

8637.         Qua kỳ hạch về môn toán học…

8638.         Toán học rành mới được thông qua

8639.         Để lên thi hội (đặng mà

8640.         Trạng Nguyên, Bảng Nhãn, Thám Hoa… với đời!)

 

 

 

8641.         Ngoài những cách tân nơi học sách,

8642.         Triều Hồ còn cải cách đo lường,

8643.         (Nào cân thước, nào đấu lương)…

8644.         Để cho thuận việc công, thương nước nhà.

 

8645.         Việc cải cách dẫu mà tốt đẹp,

8646.         Nhưng thiên thời khó kịp về ta!

8647.         Vì chưng cái việc can qua

8648.         Với phương Bắc, rõ ràng là khó ngăn!

 

8649.         Lão Minh đế đằng đằng sát khí,

8650.         Một phen mà thắng thế nhà Nguyên,

8651.         Mắt bèn liếc khắp bốn bên…

8652.         Dễ đâu lại để cho yên nước mình!

 

8653.         Lợi dụng lúc chánh tình Đại Việt

8654.         Có những đều ác nghiệt, thị phi,

8655.         Minh triều trở mặt sân si,

8656.         Trưng chiêu bài những gì gì thực to…

 

8657.         Rằng: “phù Trần diệt Hồ” vậy vậy…

8658.         Thực chất là cướp lấy Nam phương.

8659.         Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương…

8660.         Cha con nỗ lực tìm phương đối đầu.    

 

8661.         Câu hỏi nóng: tìm đâu cho có

8662.         Trăm vạn quân, đối phó giặc thù?

8663.         Lập sổ hộ tịch chỉn chu,

8664.         Buộc dân khai báo tuổi từ lên hai.

 

8665.         Nhờ đấy, số đinh trai trong tuổi

8666.         Từ mười lăm cho tới sáu mươi

8667.         Đã tăng lên gấp năm, mười…

8668.         Giúp cho quân Đại Việt dôi nhiều lần!

 

 

 

8669.         Để đối phó mặt sông, mặt biển,

8670.         Nhà Hồ chăm thao luyện thủy quân,

8671.         Đóng những thuyền chiến hai tầng,

8672.         Tầng dưới bố trí cho dân quân chèo…

 

8673.         Tầng trên để quân triều chiến đấu.

8674.         Ngoài chiến thuyền khá hậu, khá hùng,

8675.         Còn cho cắm cọc dòng sông,

8676.         Những nơi xung yếu để phòng địch quân…

 

8677.         Các cửa biển cũng đồng như thế…

8678.         Tóm lại là phòng vệ tối đa!

8679.         Ấy về quân sự. Ngoài ra

8680.         Cũng lo mặt trận thứ: là ngoại giao!  

 

8681.         Sau nhiều cuộc thấp cao thương lượng,

8682.         Đã diễn ra suốt bốn năm ròng…

8683.         Mặc dù nhẫn nhục hết lòng,

8684.         Mặc dù nhượng bộ đến từng tấc, phân…

 

8685.         Song đàm phán vẫn không kết quả…

8686.         Cuộc chiến tranh như đã ắt rồi.

8687.         Nhân hòa – địa lợi – thiên thời…

8688.         Trong ba yếu tố: hỡi ôi! còn gì?

 

8689.         Về địa lợi, dẫu thì đôi chút,

8690.         Nhưng nhân hòa? Có được gì không?

8691.         Lòng người khắp chốn tây đông,

8692.         Thảy đều ngưỡng vọng nhà Trần thưở nao…

 

8693.         Thiên thời? hỏi từ đâu mà có?

8694.         Hẳn từ nhân hòa nó sinh ra.

8695.         Một khi đẹp ý người ta,

8696.         Thì đâu đâu cũng hóa ra thiên thời!

 

 

 

8697.         Sau suốt bốn năm trời nhẫn nhịn,

8698.         Cuối cùng thì cuộc chiến xảy ra.

8699.         Vì “thiên thời” nó thế mà!

8700.         Đối phương mà mạnh thì ta… ốm đòn!  

 

8701.         Lại nữa, phải nói luôn, là nếu

8702.         Một khi mà… ta yếu (trong khi

8703.         Đối phương mạnh) thì… thì… thì…

8704.         Chỉ còn một nước: ta đi ăn mày!

 

8705.         Mà sở dĩ ngày rày ta yếu,

8706.         Ấy cũng vì cái “kiểu xưa nay”:

8707.         “Gà nhà bôi mặt” lắm thay,

8708.         Cứ “đá nhau” ắt có ngày “ngoại xâm”.

 

8709.         Hễ ta rắn thì quân cướp nhả,

8710.         Ta mà mềm, nó chả nhả đâu!

8711.         Rắn là khi biết thương nhau,

8712.         Mềm là khi mải đá nhau tranh phần!

 

8713.         Hồ Nguyên Trừng, tướng quân thời nọ,

8714.         Nói cùng vua thời đó Quý Ly:

8715.         “Thần không ngại đấm đánh chi,

8716.         Chỉ lo dân có lòng quy về cùng…?”

 

8717.         Ý của Hồ Nguyên Trừng là sợ

8718.         Dù nhà Hồ binh số đã đông…

8719.         Cọc nhọn đã cắm đầy sông,

8720.         Nhưng lòng thiên hạ thì không “nhân hòa”…   

 

8721.         Nhà Hồ đã lo xa đủ thứ:

8722.         Nào lập thành quân số khá đông;

8723.         Dựng thành lũy, rào biển sông;

8724.         Duy chưa gọi được lòng dân theo cùng!

 

 

 

8725.         Và, năm Một bốn trăm lẻ sáu (1406),

8726.         Sau nhiều phen tranh đấu ngoại giao,

8727.         “Ngọn cờ đại nghĩa”* phất cao,

8728.         Quân Minh ồ ạt tiến vào xâm lăng.

*Chiêu bài phù Trần diệt Hồ.

 

8729.         Với quân số khoe gần trăm vạn,

8730.         Lại chiêu bài xán lạn phù Trần,

8731.         Quân Minh sớm vượt sông Hồng,

8732.         Một ra tay, đã chiếm vùng Đa Bang!

 

8733.         Hai mươi tháng một, năm Lẻ bảy (20/1/1407),

8734.         Lại thừa cơ chiếm lấy Thăng Long.

8735.         Nền độc lập bốn trăm năm,

8736.         Thoắt đà tan tác theo quân nhà Hồ!

 

8737.         Quân Minh lại thừa cơ xốc tới…

8738.         Cha con Hồ chạy vội vào Thanh.

8739.         Lỗi giang một trận tan tành,

8740.         Tướng Hồ, Ngụy Thức, trước tình hình kia  

 

8741.         Bèn tâu với Quý Ly: “Vận nước,

8742.         Đã mất rồi, khôn chước trở tay;

8743.         Nghe rằng vương giả xưa nay

8744.         Chẳng thà tự tận. Vậy nay xin Người…”

 

8745.         Nào ngờ trước những lời trung liệt,

8746.         Quý Ly mà chẳng biết thiệt hơn,

8747.         Bèn cho Ngụy Thức một gươm…

8748.         Gọi là tặng kẻ trung ngôn nói xàm!

 

8749.         Rồi lại nhắm Nghệ An mà chạy,

8750.         Và quân nhà Minh lại đuổi theo.

8751.         Giấc mơ Hồ có bấy nhiêu:

8752.         Kỳ La, chốn ấy, cánh diều đứt dây!

 

 

8753.         Hồ phụ, tử bị rày giặc bắt,

8754.         Phận lưu đày phương Bắc tuyết sương.

8755.         Để rồi thác giữa cô đơn,

8756.         Làm vua Thục đế khóc thương phận mình!

 

8757.         Triều nhà Hồ: Canh Thìn – Đinh Hợi,

8758.         Giấc kê vàng được mỗi bảy năm.

8759.         Thế rồi: hậu quả thương tâm,

8760.         Giang sơn xã tắc tự trầm: bởi ai!   

 

8761.         Nhưng, giữa cõi trần ai, hồ dễ

8762.         Đã mấy ai vượt thế gian tình.

8763.         Vượt qua tham ái vô minh,

8764.         Vượt qua chợ lợi trường danh bao giờ!

 

8765.         Do như thế, họ Hồ nếu có

8766.         Nuôi dã tâm luồn gió bẻ măng.

8767.         Một khi cờ đến tay cầm,

8768.         Ví như có “phất”: cũng tâm con người!

 

8769.         Huống chi, giữa cõi đời thường tục,

8770.         Hồ cũng là một bậc thông minh.

8771.         Thông tứ thư, rành ngũ kinh,

8772.         Tài thơ chả kém đàn anh chút nào!

 

8773.         Lại có tinh thần cao tự chủ,

8774.         Cứ xem bài thơ của chính ông.

8775.         Trong cơn cùng quẫn tận cùng,

8776.         Khi bị giặc bắt qua vùng Yên kinh*:

“Dục vấn An Nam sự,

An Nam phong tục thuần.

Y quan Đường chế độ,

Lễ nhạc Hán quân thần.

Ngọc ủng khai tân tửu,

Kim đao chước tế lân.

Niên niên nhị tam nguyệt,

Đào lý nhất ban xuân.

 

An Nam, muốn hỏi rõ ?

- Phong tục vốn thuần lương.

Lễ nhạc như Tiền Hán,

Y quan giống Thịnh Đường.

Dao vàng, cá nhỏ vảy,

Bình ngọc, rượu lừng hương.

Mỗi độ mùa xuân tới,

Mận, đào nở chật vườn.”

 

8777.         Thì đủ thấy cái tinh thần ấy

8778.         Yêu quê hương biết mấy tự hào!

8779.         Xem ra trong cõi phong tao

8780.         Mấy ai có được niềm cao quý này!

 

8781.         Họ Hồ còn là tay cải cách,

8782.         Đã tiên phong chính sách “dùng Nôm”.

8783.         Chấn hưng văn hóa Việt thường…

8784.         Chuyển văn Hán thành văn Nôm – hợp hòa…

 

8785.         Soạn “Thiên Vô Dật” mà dạy trẻ,

8786.         Lại “Thiên Minh Đạo” để răn đời.

8787.         Lập Sở Quản Tế kịp thời,

8788.         Mua rẻ bán rẻ giúp nơi khó nghèo.

 

8789.         Quan trọng nhất là điều chỉnh lại

8790.         Công tư điền… tồn tại bất công…

8791.         Từ nay sở hữu tư nhân

8792.         Chỉ mười mẫu ruộng, còn phần thặng dư

 

8793.         Sẽ được trả về cho công hữu…

8794.         Lập công điền, trợ cứu bần nông.

8795.         (Rõ là thiện chí cân phân…)

8796.         Xét ra nỗ lực mười phân. Mỗi vì

 

 

 

8797.         Thiên thời, nhân hòa kia chẳng đủ:

8798.         Cái thời gian tranh thủ lòng dân

8799.         Cùng nguy cơ cuộc ngoại xâm

8800.         So ra chẳng đặng tương đồng… tiếc thay!   

 

8801.         Cũng trong thời gian này (gấp rút…),

8802.         Triều nhà Hồ nỗ lực dồn binh:

8803.         Ba phen đánh phá Chiêm Thành,

8804.         Chủ trương Nam tiến để giành tương lai.

 

8805.         (Lại giành cả lòng người nữa chứ!)

8806.         Tắt một lời: từ thuở lên ngôi,

8807.         Quý Ly đã động binh rồi…

8808.         Trận thứ nhất: gấp rưỡi mười vạn quân!

 

8809.         Với quân thủy, bộ phân hai lộ…

8810.         Rủi là quân bộ vượt sơn xuyên,

8811.         Nào ngờ lạc giữa rừng thiêng:

8812.         Thiếu lương ăn, phải rút liền một khi!

 

8813.         Trận thứ hai có bề may mắn…

8814.         Cách trận đầu gần đặng hai năm.

8815.         Quân Hồ tiến đánh thật hăng,

8816.         Khiến Chiêm phải nhượng đất bằng hai châu.

 

8817.         (Ấy là Chiêm Động cùng Cổ Lũy…

8818.         Ta đổi thành Tư, Nghĩa, Thăng, Hoa.

8819.         Bốn châu nay thuộc về ta,

8820.         Nhà Hồ bèn chuyển quan và dân sang…)  

 

8821.         Cuộc Nam tiến lại càng “được trớn”,

8822.         Một năm sau – một bốn lẻ ba (1403)…

8823.         Nhà Hồ lại dấy can qua,

8824.         Quân hai mươi vạn, vây Chà Bàn Kinh…

 

 

 

8825.         Quân Chiêm quốc quyết tình chống đỡ,

8826.         Khiến quân ta dù cố tiến công,

8827.         Nhưng sau chín tháng tranh hùng:

8828.         Cạn lương thực, phải rút quân lui về.

 

8829.         Một bốn lẻ sáu (1406) thì Minh chúa

8830.         Tức là Minh Thành Tổ - thừa cơ

8831.         Nước ta vừa mới thay vua

8832.         Lòng dân chưa kịp quy mô hướng về…

 

8833.         Nên, với tính cực kỳ hung hãn,

8834.         Đã điều ngay mấy chục vạn quân

8835.         (Lại khoa trương gấp mấy lần…)

8836.         Tung vào một cuộc ngoại xâm hung tàn!

 

8837.         Thế đất nước vô vàn khẩn bách,

8838.         Nỗi lưỡng đầu thọ địch là đây!

8839.         Khóa sông xích sắt dẫu hay,

8840.         Thành đồng lũy thép dễ tày Đa Bang…  

 

8841.         Nhưng khốn nỗi tâm can trăm họ,

8842.         Lại chưa từng gắn bó Hồ gia:

8843.         Vẫn còn hoài vọng Đông A,

8844.         Với công đức giữ sơn hà bấy lâu…

 

8845.         Nên tuyến Bắc đã mau chóng vỡ

8846.         Dưới bàn tay Trương Phụ tinh ma.

8847.         Sóng thần một trận quét qua:

8848.         Thăng Long thất thủ! Lệ nhòa núi sông…

 

8849.         Thừa cơ ấy, Chiêm quân tức tốc

8850.         Dốc lực tàn đánh thốc một phen.  

8851.         Thế là bao đất đai Chiêm

8852.         Mà ta tốn lắm công lênh giựt giành…

 

 

 

8853.         Thoắt một cái, đã thành mộng mị:

8854.         Cả một vùng Cổ Lũy bao la,

8855.         Mới ngày nào là của ta…

8856.         Châu về Hợp Phố: lại là của Chiêm!

 

8857.         Dân cư Việt chưa yên chỗ mới,

8858.         Đụng quân Chiêm đã vội tháo về.

8859.         Hoàng lương một giấc não nề…

8860.         Khi đi thì có, lúc về lại không.    

 

8861.         Bình luận cuộc Hồ quân Nam tiến,

8862.         Có lời cho rằng chuyện “thấp cơ”…

8863.         Chỉ là “bài toán tay mơ”…

8864.         Vì chưng đất nước bây giờ lâm nguy…

 

8865.         Bởi phương Bắc từ khi Thành Đế

8866.         Cướp ngôi cháu ruột để làm vua…

8867.         Tối ngày tính chuyện hơn thua,

8868.         Đã từng phen lộ ý đồ Nam xâm.

 

8869.         Một mặt cứ bắt khoan bắt nhặt,

8870.         Dùng ngoại giao áp đặt đủ điều;

8871.         Một mặt, “binh lực Bắc triều”

8872.         Chờ cơ hội để thủ tiêu láng giềng.

 

8873.         Trước vận nước ngửa nghiêng như thế,

8874.         Lẽ ra ta nên để sức mình

8875.         Để ngừa phương Bắc, Nam chinh…

8876.         Cớ chi khinh xuất động binh Chiêm thành?

 

8877.         Làm như thế tưởng giành thắng lợi,

8878.         Nhưng thực ra nông nỗi ích gì…

8879.         Chữ rằng: “Bạn duật tương trì

8880.         Ngư ông đắc lợi tiếu hi hi…” dòn!   

 

 

 

8881.         Chiêm với Việt giở tuồng sống mái,

8882.         Như ngao cò cứ mãi quần nhau…

8883.         Mở đường cho lão ngư câu:

8884.         Một ra tay, túm cả đầu cò, ngao!

 

8885.         Nước cờ nọ chả cao gì lắm…

8886.         Cả ba điều chẳng đặng điều mô.

8887.         Thiên thời địa lợi: Ô hô!

8888.         Lại nhân hòa? Cũng mơ hồ trắng đen…

 

8889.         Để kháng cự một phen phương Bắc,

8890.         Cớ sao ta không “bắc cầu thương”?

8891.         Giữ niềm hòa hiếu Chiêm bang…

8892.         Để cùng chung sức giữ an sơn hà…

 

8893.         Sao chẳng biến thù ra bạn chứ?

8894.         Để cùng nhau nương tựa, tồn sinh?

8895.         Lại, sao chọn phút linh đinh:

8896.         Nguy cơ đại địch rập rình biên cương…

 

8897.         Mà mở một chiến trường phi nghĩa?

8898.         Rõ là tham quá để thành… ngu!

8899.         Đại Ngu à? Chẳng thấy đâu!

8900.         Chỉ e mỗi đội trên đầu cái ngu!    

 

8901.         Bởi chính sách “tham mù” như thế,

8902.         Nên cuối cùng ta để cho ta

8903.         Rơi vào cái thế gọi là:

8904.         Lưỡng đầu thọ địch… trầm kha đoạn trường!

 

8905.         Thế là khép một trương sử nước

8906.         Với bốn trăm năm, một cơ đồ:

8907.         “Nam sơn hà, nam đế cư

8908.         Tịch nhiên định phận thiên thư”… lẫy lừng!

 

 

 

8909.         Ấy cũng bởi vì chưng tổ quốc

8910.         Trót sa vào cảnh mất kỷ cương.

8911.         Không cương, lại cũng không thường,

8912.         Luân thường tán loạn, kỷ cương rối mù!

 

8913.         Vua đã chẳng ra vua, tôi lại

8914.         Chẳng ra tôi: thất bại âu đành!

8915.         Luật đời: thành hoại, tử sinh…

8916.         Chung quy cũng tự lòng mình đó thôi!

 

8917.         Quý Ly chẳng phải người kém cạnh:

8918.         Suốt bao năm gồng gánh quốc gia,

8919.         Đã từng tỏ mặt tài ba

8920.         Trong nhiều cải cách: rõ là thông minh! 

 

8921.         Ví như một điển hình: tiền giấy…

8922.         Thông Bảo, Hội Sao: ấy là tên.

8923.         Với nhiều đơn vị đồng tiền

8924.         Mười đồng vẽ nét Rêu; lên dần dần…

 

8925.         Chẳng hạn, ba mươi đồng: vẽ Sóng…

8926.         Qua một tiền: Sóng chuyển thành Mây…

8927.         Hai tiền: đã có Rùa đây!

8928.         Ba tiền phải có Lân này mới xong!

 

8929.         Một quan? ắt có Rồng thị hiện…

8930.         Tiền giấy xinh thực đến là xinh!

8931.         Từ phen tiền giấy lưu hành,

8932.         Bấy giờ cấm tuyệt mối manh tiền đồng.

 

8933.         Kế sách rõ vô cùng diệu thủ:

8934.         Từ ấy, ta khỏi sợ thiếu đồng.

8935.         Nguyên Trừng giỏi đúc thần công,

8936.         Cũng nhờ trong nước sẵn đồng – do đây!

 

 

 

8937.         Nguyên Trừng quả là tay tuấn kiệt:

8938.         Bẩm sinh, tâm sẵn nếp nhịn nhường…

8939.         Là con trưởng của Hồ vương,

8940.         Nhưng không giành với Hán Thương, em mình!  

 

8941.         Sẵn lòng để em thành “chúa thượng”,

8942.         Hưởng vinh hoa vô lượng trên đời.

8943.         Riêng mình vui phận làm tôi…

8944.         Tấm lòng ấy, dễ ai người vượt qua?

 

8945.         Khi thất trận, cả cha con họ

8946.         Đã bị đày sang ở “Trung Nguyên”.

8947.         Sự tuy quả báo nhãn tiền,

8948.         Vẫn còn đôi điểm khá nên am tường.

 

8949.         Một là Hồ Hán Thương sau đó,

8950.         Đã lập gia đình ở Bắc phương;

8951.         Gọi là giữ được lửa hương

8952.         Qua năm thế kỷ, lưu phương ít nhiều.

 

8953.         Cận đại, giữa cao triều cách mạng…

8954.         Có người tên Hồ Hán Dân, là

8955.         Một nhà cách mạng (danh gia)

8956.         Chủ trương đường lối gọi là Tam Dân…

 

8957.         Người ấy chính là chân hậu duệ

8958.         Của Hán Thương phế đế ngày nao.

8959.         Tuy nhiên điểm đáng tự hào

8960.         Là Nguyên Trừng với tài cao phúc dầy…  

 

8961.         Số là Trừng, tự ngày thất trận,

8962.         Bị lưu đày qua tận Nam kinh.

8963.         Tình cờ nghe được phong thanh

8964.         Rằng đây là bậc tài danh vượt đời,

 

 

 

8965.         Minh Anh Tông tức thời lệnh xuống:

8966.         Ân xá và thu dụng làm quan;

8967.         Thăng dần đến Tả thị lang…

8968.         Lại, theo Minh sử: lên hàng thượng thư!

 

8969.         Ấy nhờ ở công phu chế tạo

8970.         Súng thần công tuyệt hảo đương thời.

8971.         Ngoài tài chế tạo tót vời,

8972.         Nguyên Trừng còn để lại đời: văn chương…

 

8973.         Ấy tác phẩm “Nam Ông Mộng Lục”,

8974.         Chuyện những người tài đức phương Nam;

8975.         Biểu dương những tấm gương vàng:

8976.         Nhà nho, nhà thuốc, nhà quan, nhà thiền…

 

8977.         Ấy những chuyện người hiền Đại Việt:

8978.         Băm mốt (31) gương kiệt hiệt trên đời.

8979.         Sách từng xuất bản một thời,

8980.         Vào năm Một bốn bốn hai (1442) Minh triều. 

 

8981.         Ấn phẩm được đồng liêu Trung Quốc:

8982.         Tên Hồ Huỳnh, đương chức thượng thư –

8983.         Một người danh phận có dư –

8984.         Viết lời tựa, biểu dương như văn hào.

 

8985.         Tiếp đấy, còn được bao độc giả

8986.         Miền Nam kinh khen lạ khen hay.

8987.         Lại, qua một tác phẩm này,

8988.         Ta bắt gặp được rằng đây: tấm lòng!

 

8989.         Vì, dù đã lưu vong khách địa,

8990.         Hồ Nguyên Trừng chẳng để vong thân.

8991.         Vẫn còn nuôi nấng trong tâm,

8992.         Một quê mẹ mãi trong ngần… như thơ.

 

 

 

8993.         Tấm lòng ấy tinh mơ đến thế

8994.         Tấm lòng yêu quê mẹ diết da;

8995.         Lòng yêu đất tổ quê cha

8996.         Khiến Nguyên Trừng mãi mãi là chính nhân.

 

8997.         Dù thân đã ra thân lưu lạc,

8998.         Vẫn vinh danh con Lạc cháu Hồng

8999.         Bằng tài “chế tạo thần công”,

9000.         Khiến vua tôi Hán tuyệt không coi thường! 

 

9001.         Ngoài ra lại còn dùng văn tự

9002.         Để tôn vinh đất tổ Nam Giao;

9003.         Cất lên tiếng nói tự hào:

9004.         Sông Hồng núi Tản sâu, cao tót vời!

 

9005.         Xét lịch sử một thời vong quốc…

9006.         Tìm nguyên do Việt tộc điêu linh:

9007.         Một là do lỗi vô minh,

9008.         Ấy là cái lỗi nhân sinh xưa rày…

 

9009.         Vô minh khiến chẳng hay chẳng biết

9010.         Rằng làm vua phải hết sức vua…

9011.         Nghĩa là “vua phải ra vua”…

9012.         Có ra vua mới giữ cho nước bền.

 

9013.         Hai là bởi lỗi quên nguồn gốc:

9014.         Cứ ngỡ mình gốc Phật gốc Tiên;

9015.         Còn người cỏ nội hoa hèn,

9016.         Khiến tâm kiêu mạn nổi lên ngất trời!

 

9017.         Bèn phân biệt ta người “chẳng một”:

9018.         (Nghĩa chữ là bất nhất – chia hai…

9019.         Ta thì vòi vọi trang đài

9020.         Mặc cho trăm họ rạc rài rong rêu.  

 

 

 

9021.         Bởi nông nỗi “chí kiêu” như thế,

9022.         Mà sinh ra cái tệ kiêu sa:

9023.         Coi thường gốc cội đời ta,

9024.         Ta cùng trăm họ cùng là Một thôi).

 

9025.         Một cuộc bại của đôi dòng họ:

9026.         Trần, lại Hồ, cũng tự một nhân…

9027.         Khiến cho một cuộc phong trần,

9028.         Dập vùi cả bốn trăm năm tự hào.

 

9029.         Nhưng, cái chữ Nhưng sao đẹp thế!

9030.         Mặc dù “vua” thì kể như thua:

9031.         Cả vua Trần lẫn vua Hồ…

9032.         Nhưng Dân, nhưng Nước kể như chưa… hàng!

 

9033.         Nghĩa là vẫn hàng hàng lớp lớp…

9034.         Vùng đứng lên, kẻ trước người sau…

9035.         Tự do, hai chữ trên đầu!

9036.         Tự do, hai chữ dãi dầu lòng son!

 

9037.         Để cho được vuông tròn chính nghĩa:

9038.         Vạn người dân Giao Chỉ (ấy tên

9039.         Mà Minh triều áp đặt lên

9040.         Ý cho dân Việt sớm quên Nhị, Nùng…) 

 

9041.         Cùng không hẹn mà cùng tìm tới

9042.         Con vua Trần: Trần Ngỗi – đầu quân.

9043.         Quốc vong, tỏ mặt trung thần:

9044.         Vạn người gom sức giúp tân vương này!

 

9045.         Giản Định Đế, ấy rày tên gọi

9046.         Người con đời vua cuối: Nghệ Tông.

9047.         Được Triệu Cơ (cũng họ Trần)

9048.         Tôn lên ngôi báu chống quân Minh triều.

 

 

 

9049.         Chỉ tiếc nỗi dù nhiều quân số,

9050.         Vì lòng dân mến mộ triều xưa.

9051.         Nhưng “quý hồ tinh bất quý hồ…”

9052.         Nhóm tân binh nọ dẫu dư can trường,

 

9053.         Mà kinh nghiệm chiến trường chưa có…

9054.         Việc rèn quân chưa đủ thời gian…

9055.         Nên qua một trận “quét càn”,

9056.         Quân Minh đã đập vỡ tan quân Trần!

 

9057.         Giản Định Đế, sau lần thử lửa,

9058.         Đã binh tan tướng vỡ nội ngày.

9059.         Tàn quân vội nhắm phương Tây,

9060.         Rút về xứ Nghệ đợi ngày trùng hưng. 

 

9061.         Đại Tri Châu của vùng Châu Hóa:

9062.         Đặng Tất, nghe tin, đã vội vàng

9063.         Đứng lên giết lũ Minh quan,

9064.         Rồi đem bộ thuộc họ hàng theo vua.

 

9065.         Giản Định Đế phong cho Đặng Tất

9066.         Làm quốc công, mưu phục sơn hà.

9067.         Lại thêm Nguyễn Cảnh Chân là

9068.         Một trang hào kiệt tài ba góp phần.

 

9069.         Từ nơi tấm lòng dân dâng hiến,

9070.         Quân Hậu Trần kháng chiến tốt thay!

9071.         Thời gian như trở bàn tay:

9072.         Đã giành lại – giải phóng – ngay một vùng…

 

9073.         Từ Thanh Hóa – Bắc Trung – đến tận

9074.         Thuận Hóa – nơi ngàn dặm ra đi

9075.         Của Huyền Trân – thuở vu quy…

9076.         Để cho đóa đóa hoa quỳ hướng dương…

 

 

 

9077.         Cuối năm Mậu Tý, nương khí thế,

9078.         Vua tôi Trần (Định Đế) quyết tâm

9079.         Đem toàn lực chống ngoại xâm:

9080.         Tiến quân về hướng Thăng Long Nhị Nùng…  

 

9081.         Minh Thành Tổ nghe quân cấp báo,

9082.         Vội vàng sai ba đạo tinh binh

9083.         Gồm trên bảy vạn – quyết tình

9084.         Ngăn “cơn sóng cả quyết sinh” điệp trùng…

 

9085.         Và một trận tranh hùng đã diễn

9086.         Thậm hào hùng nơi bến Bô Cô.

9087.         Nét hào hùng nhất bấy giờ

9088.         Là “tay trống” của nhà vua Hậu Trần.

 

9089.         Nhờ tiếng trống vô cùng dũng mãnh

9090.         Của ông vua Giản Định Đế này…

9091.         Giữa nghìn đạn lạc tên bay…

9092.         Quyết đồng cam cộng khổ ngay trận tiền…

 

9093.         Mà quân Việt bừng lên khí thế,

9094.         Dập dồn như sóng bể trùng dương…

9095.         Một nguyền giải phóng quê hương…

9096.         Đánh cho tan tác mấy muôn giặc thù!

 

9097.         Trận chiến thắng Bô Cô minh chứng

9098.         Rằng lòng dân Việt những trăm xưa…

9099.         Tự bao giờ đến bây giờ,

9100.         Vẫn son sắt với Bóng Cờ Việt Nam… 

 

9101.         Và một quyết chẳng cam nô lệ…

9102.         Quyết hy sinh bảo vệ sơn hà.

9103.         Gia bần tri hiếu tử mà!

9104.         Quốc loạn mới tỏ mặt hoa trung thần!

 

 

 

9105.         Trận chiến thắng lẫy lừng khôn kể:

9106.         Chém phăng tên Lữ Nghị tướng Tàu;

9107.         Đuổi Mộc Thanh tướng cầm đầu

9108.         Chạy về Cổ Lộng, rúc sâu vào thành.

 

9109.         Bấy giờ bỗng nảy sinh mâu thuẫn

9110.         Giữa vua tôi – chuyện vẫn thế thường…

9111.         Trong khi Giản Định chủ trương:

9112.         Phải thừa cơ, tiến chiếm luôn Long Thành…

 

9113.         Thì Đặng Tất lại trình kế khác:

9114.         Phải nên chờ binh các lộ kia…

9115.         Một khi đông đủ tụ về,

9116.         Bấy giờ ta hẵng nhất tề phản công!

 

9117.         Từ điểm khác nhau trong kế sách,

9118.         Mà vua tôi bỗng tách làm đôi.

9119.         Lại thêm đứa nịnh mớm lời

9120.         Dèm pha Đặng, Nguyễn hai người… nhị tâm!   

 

9121.         Rằng: sở dĩ “chúng” lần lữa thế,

9122.         Ấy vì đang có ý tranh vương…

9123.         Giản Định, vốn kẻ tầm thường:

9124.         Bất nhân bất nghĩa lại tuồng bất minh…

 

9125.         Bèn ra lệnh hành hình hai tướng…

9126.         Khiến ba quân thảy xuống tinh thần.

9127.         Phút vinh quang đã tới gần,

9128.         Chỉ vì cái lỗi hôn quân mù lòa!

 

9129.         Người xưa nói: đường xa dặm ngái,

9130.         Chưa dễ làm chướng ngại hành nhân…

9131.         Mà là hạt sỏi đâm chân…

9132.         (Nghĩa là hạt sỏi vướng trong đôi giày)!

 

 

 

 

9133.         Việc thế sự xưa rày vẫn thế:

9134.         Muốn cho muôn việc dễ thành công,

9135.         Phải cần nhất trí, nhất tâm…

9136.         Trên hòa dưới thuận mới mong đại thành!

 

9137.         Muốn được thế thì tình phải nặng,

9138.         Trí phải minh, phân đặng bạn thù.

9139.         Còn như những gã đui mù

9140.         Hung hăng, chỉ tổ làm hư việc đời!  

 

9141.         Từ Giản Định giết tôi trung nghĩa,

9142.         Quân “hậu Trần” đã kể như thua…

9143.         Ấy vì “vua chẳng ra vua”,

9144.         Khiến ba quân những bơ vơ lạc loài…

 

9145.         Đặng, Nguyễn có hai trai nối chí:

9146.         Là Đặng Dung, Cảnh Dị – hai người…

9147.         Đều là những bậc cừ khôi…

9148.         Trước thù cha, đã ngậm ngùi bỏ đi!

 

9149.         Chúa đã chẳng ra chi, (vì chúa

9150.         Đã nỡ lòng giết bỏ tôi ngay)

9151.         Thì thôi đành bỏ chúa này,

9152.         Mà tôn chúa khác… họa may cơ đồ…

 

9153.         Dung cùng Dị lập vua Trần mới:

9154.         (Quý Khoách – là cháu nội Nghệ Tông)

9155.         Lấy Nghệ An đất anh hùng

9156.         Làm nơi khởi nghiệp, quyết cùng quân Minh…

 

9157.         Trùng Quang Đế, ấy danh vua mới

9158.         (Quyết một lòng vươn tới Tuyên Quang)

9159.         Việc đầu tiên Quý Khoách làm

9160.         Là “thống nhất nội bộ” đang tranh giành…  

 

 

9161.         Bằng cách lén sai binh bắt Ngỗi

9162.         (Đang làm vua một cõi nghênh ngang)

9163.         Tôn lên ngôi Thái thượng hoàng…

9164.         (Ngỗi là chú ruột Trùng Quang Đế này…).

 

9165.         Nước cờ cũng khá hay khá khéo:

9166.         Muốn nên công, phải liệu hợp quần…

9167.         (Nước mà có hai vua Trần

9168.         Làm sao mỹ mãn được phần chính danh?)

 

9169.         Qua năm Ngàn bốn trăm lẻ chín (1409):

9170.         Lựa phút giây sơ sểnh quân nhà,

9171.         Thượng hoàng Ngỗi rút chân ra,

9172.         Mưu đồ dựng lại sơn hà thuở nao…

 

9173.         Ai ngờ mộng dễ bao giờ thực?

9174.         Phúc dễ trùng lai được mấy khi?

9175.         Ngỗi vừa lén cháu, ra đi…

9176.         Đã sa bẫy giặc, một khi rơi đầu!

 

9177.         Bấy giờ, ở bên Tàu, Minh Đế

9178.         Nghe quân mình thất thế phương Nam,

9179.         Bèn sai Trương Phụ – nghênh ngang...

9180.         Dẫn theo bốn vạn bảy ngàn (47.000) viện binh.  

 

9181.         Trước khí thế lôi đình xâm lược:

9182.         Lấy thịt đè người thực khó đương…

9183.         Lại thêm bản lĩnh họ Trương,

9184.         Vốn là danh tướng Bắc phương lẫy lừng…

 

9185.         Nên dẫu có Đặng Dung tài giỏi,

9186.         Ta vẫn không cự nổi quân Tàu.

9187.         Nên đành một trận thua đau:

9188.         Cửa Hàm Tử, biển lệ sầu ngàn thu!

 

 

 

9189.         Suốt bốn năm, kể từ lẻ chín (1409)

9190.         Đến mười ba (1413), cuộc chiến đôi bên

9191.         Diễn ra khốc liệt, triền miên…

9192.         Với một bên thắng, một bên thua dần…

 

9193.         Bên thắng, tất là quân xâm lược:

9194.         Với số quân ngày một tăng cường…

9195.         Lại thêm mưu trí họ Trương…

9196.         Lục thao tam lược, chủ trương trận tiền.

 

9197.         Bên thua tức là bên Đại Việt:

9198.         Với thế cùng, lực kiệt, thời suy…

9199.         Dẫu trung tâm mấy ai bì,

9200.         Dẫu hùng tâm đáng tên đề sử xanh…   

 

9201.         Sáu dũng tướng lừng danh non biển:

9202.         Đặng Tất, rồi đến Nguyễn Cảnh Chân;

9203.         Đặng Dung đáng bậc siêu quần…

9204.         Cảm Hoài còn để tám vần hùng bi.

 

9205.         Kể trong số văn thi chữ Hán,

9206.         Dễ có bao khúc cảm hoài ngâm?

9207.         Đường thi một phiến đan tâm…

9208.         Lâm li còn để giai âm vạn đời…

 

9209.         Bên Đặng Dung, còn ngươi Cảnh Dị:

9210.         Cũng là tay dũng sĩ trời Nam…

9211.         Lại thêm Nguyễn Súy bất phàm,

9212.         Lại thêm Nguyễn Biểu cũng trang trung thần.

 

9213.         Cả sáu tướng Hậu Trần vừa kể,

9214.         Lại thêm Trùng Quang Đế (vốn tên

9215.         Là Trần Quý Khoách) làm nên

9216.         Một khung chúa thánh tôi hiền sánh đôi…

 

 

 

9217.         Cả bảy vị chúa tôi thảy xứng

9218.         Là những trang nghĩa dũng trời Nam…

9219.         Sống mà trọn lẽ trung cang,

9220.         Thác thêm vẹn nghĩa đá vàng thủy chung.   

 

9221.         Sống đã đẹp đã hùng khôn tả,

9222.         Thác còn phô gan dạ trượng phu!

9223.         Trận đời dẫu một phen thua,

9224.         Thì đem cái thác đền bù nước non!

 

9225.         Cuộc khởi nghĩa dẫu non tuổi thọ:

9226.         Mỗi bảy năm, tôi chúa Hậu Trần.

9227.         Nhưng, công dù chẳng thành công,

9228.         Mà nhân thì hẳn thành nhân: tuyệt vời!

 

9229.         Trang sử Hậu Trần ngời dũng khí,

9230.         Điểm tô pho sử ký Lạc Hồng.

9231.         Cảm Hoài, tâm sự Đặng Dung:

9232.         Bài thơ “Trí Chúa”, não nùng du du…

 

9233.         Trở lại chuyện trượng phu tử tiết:

9234.         Đầu tiên là “cái chết thành nhân”

9235.         Của Nguyễn Cảnh Dị trung thần:

9236.         Sa cơ thất thế, quyết không chịu hàng

 

9237.         Vẫn lớn tiếng mắng tràn Trương Phụ,

9238.         (Đang ra điều chiêu dụ đối phương

9239.         Hãy “tìm chỗ sáng mà nương”…)

9240.         Rằng: “Thà làm quỷ nước Nam, hơn là…”  

 

9241.         Khiến Trương Phụ cáo già hết phép,

9242.         Đành phải ra lệnh giết, thay vì…

9243.         Nguyễn quân* dù đã “ra đi”,

9244.         Tấm gương trung liệt vẫn ghi tượng đồng!

 

 

 

9245.         Rồi tới tướng Đặng Dung cũng thế:

9246.         Thơ và người nhất thể, không hai…

9247.         Bài thơ tâm sự Cảm Hoài…

9248.         Ngàn năm có một không hai trên đời!

 

9249.         Trùng Quang Đế rạng ngời quang đế:

9250.         Một gieo mình xuống bể tự trầm…

9251.         Quyết không để giặc giam cầm…

9252.         Chẳng thà thác để núi sông ngậm cười!

 

9253.         Nguyễn Súy cũng tuyệt vời chẳng kém:

9254.         Nguyện thác vinh để tiếng ngàn sau.

9255.         Hậu Trần thọ mạng không lâu,

9256.         Nhưng anh khí lại thiên thâu bạt ngàn!

 

9257.         Ngậm ngùi giở lại trang Trần sử:

9258.         Mười bốn đời vua tự trước sau…!

9259.         Vinh kia nhục nọ dãi dầu…

9260.         Công kia tội nọ dễ đâu tư nghì!  

 

9261.         Chỉ biết nước từ khi độc lập:

9262.         Bốn trăm năm nếm mật nằm gai…

9263.         Chỉ vì một phút “đơn sai”,

9264.         Khiến cho biển lệ láng lai nghìn trùng!

 

9265.         Thôi khỏi tả cái cùng cái cực

9266.         Của tôi dân khi mất chủ quyền…

9267.         Lũ quan xâm lược cuồng điên

9268.         Tha hồ vơ vét tài nguyên nước mình!

 

9269.         Khổ nô lệ thiên hình vạn trạng…

9270.         Viết muôn lời chẳng cạn niềm đau.

9271.         Ngậm ngùi một cõi Giao Châu:

9272.         Hai mươi năm ấy biển dâu đoạn trường…

 

 

 

9273.         Sách có chữ: cùng (thường) tắc biến…

9274.         Trong nỗi đau thương đến cực kỳ

9275.         Rõ ràng có một điều chi

9276.         Thúc người đứng dậy mà đi tìm đường…

 

9277.         Trong những bậc can trường cứu nước,

9278.         Có một trang rất mực siêu quần.

9279.         Một trang chí dũng chí nhân,

9280.         Anh hoa kết tụ tinh thần Việt Nam.   

 

9281.         Vĩ nhân ấy là chàng Nguyễn Trãi:

9282.         Phiến đan tâm trường tại ngàn thu…

9283.         Sách đèn mấy độ huân tu,

9284.         Một tiên thiên khí trượng phu lẫy lừng!

 

9285.         Cha là bậc văn nhân họ Nguyễn:

9286.         Tên Phi Khanh – nổi tiếng tài hoa…

9287.         Mẹ là quận chúa Trần gia…

9288.         Tư đồ Nguyên Đán chính là ngoại công.

 

9289.         Thời trai trẻ Ứng Long (tên thực

9290.         Của Phi Khanh) đã nức tiếng tài.

9291.         “Anh hùng đoán giữa trần ai”:

9292.         Tư đồ mộ tiếng bèn vời vào dinh…

 

9293.         Làm thầy dạy con mình: Thị Thái…

9294.         Nỗi trai tài này, gái sắc kia…

9295.         Chữ rằng: thái cực lưỡng nghi…

9296.         Lại thêm cái nghĩa tương tri mặn nồng.

 

9297.         Thế là xảy việc “đừng chẳng đặng”:

9298.         Gái nhà quan bỗng mặn tình dân.

9299.         Cái thai trong bụng lớn dần…

9300.         Ứng Long, thấu họa đến thân, vội vàng…   

 

 

 

9301.         Thoát thân khỏi nhà quan, bỏ trốn.

9302.         Cũng may là “nhạc trượng gia gia”,

9303.         Có cái nhìn khác người ta:

9304.         Lệnh tìm “tội phạm” về, tha tội… tình.

 

9305.         Tiếp đó, nhận Phi Khanh làm rể:

9306.         Một điều chưa có lệ, từ lâu…

9307.         (Họ nhà Trần phải lấy nhau

9308.         Gái Trần chẳng được làm dâu họ ngoài)…

 

9309.         Cũng vì nỗi “đơn sai” như thế,

9310.         Nên dẫu là tiến sĩ đăng khoa,

9311.         Phi Khanh vẫn mãi mãi là

9312.         Thứ dân, chẳng hóa “quan gia” bao giờ!

 

9313.         Mãi cho đến nhà Hồ tức vị

9314.         Mới đổi thay biệt lệ tiền triều;

9315.         Bấy giờ cái gọi tình yêu

9316.         Mới được mở rộng ít nhiều, hơn xưa…

 

9317.         Và Phi Khanh bấy giờ mới được

9318.         Nhập quan trường, với chức Hàn lâm.

9319.         Để rồi thăng tiến lên dần,

9320.         Nghiễm nhiên một vị đại thần hiển vinh.   

 

9321.         Năm Lẻ bảy (1407) quân Minh xâm lược…

9322.         Khiến nhà Hồ một bước vong thân.

9323.         Và, trên cương vị đại thần,

9324.         Phi Khanh lỡ bước sa chân lưu đày.

 

9325.         Và, Nguyễn Trãi chàng trai nước Việt,

9326.         Một trái tim băng tuyết trên đời;

9327.         Hiếu trung giữ phận làm người,

9328.         Theo cha tới tận góc trời Nam quan…

 

 

 

9329.         Cha ngoảnh lại, bảo chàng: “Con ạ!

9330.         Hãy về đi, lo trả đại thù!”

9331.         Đại thù ư? Đại thù ư?

9332.         Thù nhà dễ sánh bằng thù nước sao?

 

9333.         Quốc đã phá, lấy đâu gia tại?

9334.         Trả thù cha? Con phải quay về,

9335.         Lấy câu độc lập làm đề,

9336.         Sớm đưa Đại Việt trở về tự do.

 

9337.         Từ thuở hãy còn thơ, Nguyễn Trãi

9338.         Đã được nghe cha dạy tình thương…

9339.         “Nhiễu điều phủ lấy giá hương…”

9340.         Tình thương tổ quốc: giang sơn, giống nòi.   

 

9341.         Lên sáu đã theo đòi chữ nghĩa…

9342.         Nuôi tâm hồn: chính khí hạo nhiên.

9343.         Tứ ân: đạo lý thánh hiền…

9344.         Ơn non nghĩa nước… tổ tiên… đồng bào…

 

9345.         Hai mươi tuổi đã “vào khoa cử”;

9346.         “Thái học sinh” đã đỗ văn bằng.

9347.         Kinh thư đã tỏ đạo hằng…

9348.         Lục thao tam lược, khả năng hơn người!

 

9349.         Lãnh chức “ngự sử đài chính chưởng”…

9350.         Trổ văn tài dưới trướng Quý Ly.

9351.         Ấy thời vận nước đã suy…

9352.         Họ Hồ đã cướp một khi ngôi Trần.

 

9353.         Năm Một ngàn bốn trăm (1400) dương lịch:

9354.         Hồ Quý Ly khởi nghiệp nhà Hồ;

9355.         Đổi tên nước là Đại Ngu…

9356.         Ý cho mình thuộc dòng Ngu Thuấn mà!

 

 

 

9357.         Tiếc một nỗi dù là người muốn,

9358.         Nhưng trời kia còn gượm chưa ưng.

9359.         Thì dù trăm hứng nghìn tung

9360.         Trăm xoay nghìn trở, dễ hòng được cho!   

 

9361.         Sau bao cuộc giằng co đùn đẩy,

9362.         Qua tới năm Lẻ bảy (1407), nhà Minh

9363.         Đem quân xâm lược nước mình:

9364.         Đánh cho một trận tan tành Đại Ngu!

 

9365.         Tướng nhà Minh bấy giờ: Trương Phụ,

9366.         Bèn bắt vua tôi của họ Hồ…

9367.         Linh đinh thân phận tội đồ…

9368.         Lê muôn dặm tới kinh đô nước Tàu.

 

9369.         Riêng Nguyễn Trãi, ruột đau chín khúc,

9370.         Những muốn theo chăm sóc cha già…

9371.         Nhưng cha cự tuyệt: “Con à!

9372.         Hãy về cứu lấy nước nhà, nghe con!”

9373.         (Sao cho trung hiếu vẹn tròn

9374.         Lời cha dặn, luống cho con nên người…)

 

9375.         Ức Trai ấy: đức ngời nhật nguyệt;

9376.         Nhị Khê này: nhất tuyệt càn khôn.

9377.         Bài thơ còn đó: Côn Sơn…

9378.         Sao Khuê buổi sớm dễ hơn lòng này!

 

9379.         Lời Lê Thánh Tôn, rày đã tỏ*:

9380.         Phiến đan tâm dễ có ngàn sau.  

9381.         Ngàn dâu xanh ngắt một màu…

9382.         Tang điền thương hải tìm đâu thấy người

*Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo (Lê Thánh Tôn)

 

9383.         Công đức ấy đời đời vinh hiển:

9384.         Phát huy nền văn hiến Rồng Tiên…

9385.         Âu Cơ trăm trứng mẹ hiền…

9386.         Đồng tâm, đồng thể, đồng nguyên, đồng bào.

 

9387.         Giở trang sử thuộc vào Minh thuộc:

9388.         Mười ba năm địa ngục trần gian…

9389.         Dõi theo chính sách tham tàn

9390.         Của quân xâm lược thậm nham hiểm này…  

 

9391.         Mới cảm thấy công rày non bể

9392.         Của Ức Trai quốc sĩ Lạc Hồng.

9393.         Kể từ cướp được non sông,

9394.         Bắc phương đã trổ ngón “đồng hóa” ngay!

 

9395.         Bằng kế hoạch sau đây: thứ Nhất

9396.         Là gom bao văn vật truyền đời…

9397.         Từ văn hóa phẩm tót vời:

9398.         Những thi, nhạc, sử… của người Việt Nam;

 

9399.         Cho đến cả những trang tài tuấn

9400.         Thuộc nho, y, lý… thậm tài ba…

9401.         Đều gom vét hết, chẳng tha…

9402.         Chất lên xe, một hai ba, kéo về!

 

9403.         Chính sách ấy cực kỳ thâm độc:

9404.         Cốt làm cho “mất gốc” dân ta.

9405.         Hỡi ơi! bến cũ cây da!

9406.         Một vầng minh nguyệt chốc mà mờ lu!

 

9407.         Hai là kế “trưng thu” Việt nữ:

9408.         Bắt về Tàu, phục vụ Ngô nhân.

9409.         Ba là kế sách thực dân:

9410.         Cho dân phương Bắc lấn dần phương Nam.   

 

9411.         (Bốn là đưa “tục Tàu” sang:

9412.         Cách ăn, cách mặc y chang theo Tàu.

9413.         Năm là đem cái học Tàu:

9414.         Bắt ta “nhai lại” thuộc làu… cho ngu!)

 

 

9415.         Rồi… bảy nọ, tám kia… đủ chục…

9416.         Kể chi nhiều, thêm cực lòng nhau!

9417.         Chỉ hay rằng: trước như sau,

9418.         Ngoại bang nó có thương đâu dân mình!

 

9419.         Trong cái cảnh cái tình như thế

9420.         Của toàn dân nô lệ lầm than;

9421.         Lại cơ nguy gấp vạn ngàn:

9422.         Ấy là tổ quốc chừng đang mất… “hồn”!

 

9423.         “Nước mất hồn, nước khôn nên nước…

9424.         Người mất hồn, sao được nên người.”

9425.         Trần Văn Giàu nói đấy thôi!

9426.         Lời nay mà vọng tiếng lời ngàn xưa!

 

9427.         Trong cái cảnh, cái cơ như thế…

9428.         Hỏi rằng ai có thể vì ai

9429.         Vá trời lấp bể một mai…

9430.         Mà đưa dân tộc lên đài vinh quang?   

 

9431.         Bậc quốc sĩ kiêm toàn nhị đế,

9432.         Sẵn tầm cao trí tuệ ngang tầm;

9433.         Ngoảnh nhìn Nam Bắc Tây Đông…

9434.         Nhìn đâu cũng thấy suốt thông mọi đường…

 

9435.         Khi trí tuệ đã vươn đồng đẳng,

9436.         Thì đường xa ắt chẳng còn xa!

9437.         Tiền đồ muôn dặm bôn ba…

9438.         Trên vì nước, dưới vì nhà, nhất tâm!

 

9439.         Nguyễn Trãi vốn xuất thân dòng dõi:

9440.         Cha, như trên đã nói, chính là

9441.         Phi Khanh, đúng bậc tài hoa…

9442.         Văn hay chữ tốt, đăng khoa rỡ ràng.

 

 

 

9443.         Triều nhà Hồ, thăng quan nhất phẩm…

9444.         Bị quân Minh bắt, dẫn sang Tàu;

9445.         Mẹ là ái nữ công hầu.

9446.         Cành vàng lá ngọc, đẹp câu xướng tùy…

 

9447.         Thời trai trẻ, gặp khi quốc nạn,

9448.         Lẽ nào quên sứ mạng thiêng liêng

9449.         Của nho sinh đạo thánh hiền,

9450.         Của con dân nước mẹ Tiên cha Rồng…   

 

9451.         Nguyễn đã vượt ngàn trùng gian khó,

9452.         Đi tìm minh chủ của phương Nam.

9453.         Qua bao trăn trở lỡ làng,

9454.         Tới nơi chọn mặt gởi vàng: Lam Sơn!

 

9455.         Ấy chốn Bình Định Vương Lê Lợi,

9456.         Bậc anh hùng đầu mỗi đội trời

9457.         (Và chân mỗi đạp đất thôi!)

9458.         Đã dư hào khí, lại ngời anh hoa…

 

9459.         Địa linh khéo sinh ra nhân kiệt:

9460.         Dòng họ Lê kiệt hiệt dường bao…

9461.         Kết tinh một bậc anh hào,

9462.         Đã sâu trí lự, lại cao chí nguyền…

 

9463.         Từ đất nước đắm chìm máu lửa:

9464.         Hai vương triều sụp đổ, tan hoang…

9465.         Trượng phu luống động can tràng,

9466.         Bèn đem tâm huyết thi gan chiến trường!

 

9467.         Hội Thề Lũng Nhai còn để dấu…

9468.         Chí Lam Sơn quyết đấu tưng bừng…

9469.         Lửa hờn dậy khắp sơn trung…

9470.         Thắp muôn ngọn đuốc, quét tung đêm dày!  

 

 

 

9471.         Lũ xâm lược dẫu dày mưu lược,

9472.         Cậy sức đông lấn lướt; lại còn

9473.         Bao nhiêu lợi thế chiến trường:

9474.         Súng đồng, gươm thép… nhỉnh hơn bội phần…

 

9475.         Nhưng! Trên mặt tinh thần, ngược lại:

9476.         Ta lại hơn gấp bội quân thù.

9477.         Lòng yêu độc lập tự do:

9478.         Nó làm tăng sức mạnh cho dân mình!

 

9479.         Khiến ai nấy trở thành dũng sĩ…

9480.         Hóa nên thành nên lũy mênh mông…

9481.         Giữ từng tấc đất non sông:

9482.         Hầm chông vạt nhọn ngăn chân quân thù…

 

9483.         Một bốn một sáu, (1416) từ Thanh Hóa:

9484.         Hội Thề vang dậy cả Nam Giao…

9485.         Thúc con tim triệu đồng bào,

9486.         Theo chân Lê Lợi phất cao ngọn cờ!

 

9487.         Một cuộc chiến quá ư chênh lệch:

9488.         Giữa một bên là… chiếc xe bò,

9489.         Dĩ nhiên to thật là to…

9490.         Một bên: châu chấu, chả no mắt nhìn!   

 

9491.         Thế mà! sự nhãn tiền lại khác:

9492.         Chiếc xe bò đổ nát một khi;

9493.         Trong khi châu chấu nhỏ kia…

9494.         Ngang nhiên quyết thắng… cũng vì quyết sinh!

 

9495.         Thác độc lập, thác oanh thác liệt,

9496.         Hơn sống nô lệ kiếp tôi đòi.

9497.         Lam Sơn! linh khí tuyệt vời:

9498.         Một vùng lên, khôi phục đời tự do!

 

 

 

9499.         Từ Lê Lợi phất cờ độc lập,

9500.         Mười năm trời nếm mật, nằm gai.

9501.         Công thần đệ nhất là ai?

9502.         Vẽ đường lui tới, tỏ lời thị phi…

 

9503.         Đưa chính nghĩa cực kỳ nhân nghĩa

9504.         Vào chiến trường máu lệ phi nhân.

9505.         Khuyếch trương cái giá tinh thần…

9506.         Để cho thắng quả mười phân vẹn mười!

 

9507.         Sử từng chép: giữa thời tranh chiến

9508.         Khi Trãi vừa tìm đến Lam Sơn,

9509.         Thì minh chủ Bình Định Vương

9510.         Đã vời vào dự bàn chương quân tình.   

 

9511.         Và Trãi đã dâng Bình Ngô Sách:

9512.         Ấy binh thư hiển hách đầu tiên,

9513.         Của thời Lê Lợi vùng lên

9514.         Đuổi quân xâm lược, dựng nên Lê triều.

 

9515.         Cuộc khởi nghĩa như triều sóng dậy…

9516.         Dẫu là ào ạt đấy… song le

9517.         Hãy còn thiếu “cái tư duy”,

9518.         “Cái cương lĩnh” giúp ta đi đúng đường!

 

9519.         Bình Ngô Sách đảm đương việc ấy:

9520.         Thắp ngọn đèn cho thấy tương lai.

9521.         Thấy bên trong, thấy bên ngoài;

9522.         Thấy ta, thấy địch… tuyệt vời tư duy!

 

9523.         Trong Bình Ngô Sách kia có một

9524.         Cái gọi là nòng cốt: Tâm Công.

9525.         Ấy là sách lược vô song

9526.         Giúp ta thắng ở ngay trong tâm người!

 

 

 

9527.         Trước là tâm ta, rồi tâm địch…

9528.         Ta: khiến dân thấu triệt “đạo thường”:

9529.         “Nhiễu điều phủ lấy giá gương

9530.         Người trong một nước, phải thương nhau cùng…”   

 

9531.         (Lại nữa: mấy đời quân xâm lược

9532.         Thương dân mình? Chẳng lột tận xương?

9533.         Muốn còn tồn tại cõi dương

9534.         Phải mau thể hiện lập trường tự do!)

 

9535.         Về tâm địch? Phải cho địch rõ

9536.         Rằng tuy là nước nhỏ, nhưng ta

9537.         Một lòng dũng cảm nguy nga,

9538.         Lại lòng nhân nghĩa bao la biển trời!

 

9539.         Dẫu phải quyết đấu nơi chiến địa,

9540.         Để bảo toàn nghiệp đế Tiên Long,

9541.         Nhưng tâm vẫn nguyện đại đồng:

9542.         Dẫu là Việt, Hán vẫn “chung một trời”.

 

9543.         Nghĩa là lấy Đạo Người làm trọng,

9544.         Lấy Phật tâm bất vọng làm nền.

9545.         Lấy thiên lương dựng mối giềng,

9546.         Lấy “dung thứ” để sớm quên hận thù!

 

9547.         Nhờ cái “tâm công” như thị ấy,

9548.         Vạch con đường vạn đại nguy nga,

9549.         Cho ta vững bước đường ta,

9550.         Để bên Dũng có Trí, và có Bi!   

 

9551.         Chính vì có trí kia nhân bản,

9552.         Nó làm nền làm tảng nguy nga;

9553.         Khiến từ ấy bước chân ta

9554.         Mới long lanh nhật nguyệt, và thép gang!

 

 

 

9555.         Cái nhật nguyệt huy hoàng chính nghĩa,

9556.         Cái thép gang ý chí quyết sinh.

9557.         Một khi chính nghĩa về mình,

9558.         Thì cơ tất thắng sẵn dành cho ta.

 

9559.         Thế mới biết sự mà thêm lý;

9560.         Dũng mà thêm Bi, Trí: tuyệt vời!

9561.         Lam Sơn thắp đuốc mặt trời,

9562.         Lam Sơn thắp đuốc: đạo người Tiên Long!

 

9563.         Với Nguyễn Trãi, cái tâm dân tộc

9564.         – Một cái tâm rất Phật, rất người –

9565.         Thắp lên ngọn đuốc mặt trời,

9566.         Cho Lam Sơn những ngời ngời dương quang!

 

9567.         Và cuộc khởi nghĩa đang từ chỗ

9568.         Mỗi là niềm phẫn nộ xung thiên

9569.         Của những người mất sinh quyền…

9570.         Bản năng thúc gọi đứng lên diệt thù…  

 

9571.         Đã thăng hoa thành thơ thành đạo,

9572.         Với những gì rốt ráo tâm linh…

9573.         Ấy là đạo lý nhân sinh:

9574.         Là Nhân Nghĩa, là Trung Trinh, là… là…

 

9575.         Với Nguyễn Trãi: anh hoa văn hiến

9576.         Đã mãn khai giữa biển máu hồng;

9577.         Cho trang kháng sử Lạc Hồng,

9578.         Ngời ngời ánh tuệ đại đồng văn minh…

 

9579.         Nương ánh sáng của Bình Ngô Sách,

9580.         Quân Lam Sơn hiển hách diệt thù…

9581.         Vận hành vẹn vẻ cương nhu…

9582.         Biết nên thắng, biết nên thua: tùy thời!

 

 

 

9583.         Cũng nhờ biết thắng rồi lại biết

9584.         Thua, lúc cần, nên Việt quân ta

9585.         Cuối cùng dứt điểm can qua,

9586.         Để cho đất nước âu ca thái bình.

 

9587.         Trong lịch sử kháng Minh thuở nọ,

9588.         Phải nói rằng: “có võ có văn”.

9589.         Võ mà sấm bủa sét giăng,

9590.         Văn mà ngọn gió bóng trăng thỉ thầm…   

 

9591.         Võ: những cuộc hành quân quyết tử,

9592.         Văn: những lời chiêu dụ tỉ tê…

9593.         Chỉ đường đi, dẫn lối về

9594.         Khác chi tiếng địch não nề Trương Lương…

 

9595.         Võ thì đã sẵn muôn binh tướng,

9596.         Văn thì riêng dưới trướng một người…

9597.         Ấy là bậc đại văn khôi,

9598.         “Ái thư” nổi tiếng một đời: Ức Trai!

 

9599.         Từ lên sáu linh đài đã tỏ,

9600.         Những văn chương kinh sử đã tường.

9601.         Bao tinh hoa của Thịnh Đường,

9602.         Những niềm thơ chở mười phương tâm tình.

 

9603.         Lời thơ của Phi Khanh thân phụ

9604.         Viết về con* đã đủ chứng minh:

9605.         Ức Trai quả thực “nòi tình”…

9606.         Anh hoa đất nước kết tinh một người.

* Cố viên loạn hậu hữu tiên lư

Lục tuế nhi đồng phải ái thư

(Nguyễn Phi Khanh)

 

9607.         Nhưng tư chất dẫu ngời nhật nguyệt,

9608.         Song, ví không gặp “tiết phong trần”…

9609.         Gặp “duyên tao ngộ” xuất thần…

9610.         Những “xoay đến thế còn vần chưa tha”…  

9611.         Để trải hết “thiên ma bách chiết”,

9612.         “Ma chử” tròn một kiếp “thành châm”…

9613.         Thì, dù tư chất tuyệt luân,

9614.         Cũng chi dễ hóa thành chân anh tài…

 

9615.         Quán xuyến cả tam tài tứ tượng,

9616.         Suốt thông tròn tám hướng mười phương…

9617.         Xông vào giữa cuộc tai ương,

9618.         Mở cho nhau một con đường quang vinh!

 

9619.         Ấy con đường tâm linh thù thắng,

9620.         Lấy nghĩa nhân để thắng bạo tàn;

9621.         Lấy từ bi thắng gian tham;

9622.         Lấy văn minh thắng dã man lộng hành…

 

9623.         Con đường tuyệt vời xinh nhất thể,

9624.         Tuyệt vời hồng trí tuệ kim cương,

9625.         Tuyệt vời xán lạn thiên lương,,

9626.         Long lanh nhật nguyệt Việt thường Văn Lang!

 

9627.         Lấy nhu để thắng cang; lấy đức

9628.         Để thắng quân xâm lược: ấy là

9629.         Tuyệt vời sách lược quân ta

9630.         Mà người sáng tạo nên là Ức Trai!  

 

9631.         Công đức ấy dễ ai sánh được,

9632.         Công huân kia khéo vượt càn khôn.

9633.         Sá gì một cõi Lam Sơn,

9634.         Dẫu so vạn cổ: ai hơn được nào?

 

9635.         Chỉ tiếc nỗi công cao nhường ấy,

9636.         Đức kia sâu nhường vậy. Vậy mà…

9637.         Tiếc con hạc giữa chuồng gà!

9638.         Miệng hùm nọc rắn dễ mà thoát ly!

 

 

 

9639.         Ra cái án tru di cửu tộc

9640.         Thật thê lương thảm khốc trên đời,

9641.         Tưởng như phán quyết do người…

9642.         Ngờ đâu ấy tại “luật đời” xưa nay!

 

9643.         Cái luật nó thế này: thứ nhất:

9644.         Con người ta, dẫu rất hùng hào,

9645.         Đội trời đạp đất: sá nào

9646.         Vẫn khôn chịu nổi… kẻ cao hơn mình!

 

9647.         Nó khiến lũ gà xinh xinh nọ,

9648.         Dẫu bề ngoài “tớ tớ ông ông”…

9649.         Nhưng trong sâu chín khúc lòng,

9650.         Mỗi ghét cay đắng cái ông hạc này!   100

 

9651.         Ấy cái lẽ xưa nay nó thế:

9652.         Mọi tội tình cũng dễ… dung tha,

9653.         Nhưng còn cái tội “hơn ta”…

9654.         Dễ chi tha được! khó mà dung cho!

 

9655.         Thứ hai… tội càng to gấp bội:

9656.         Kẻ làm tôi mà trội hơn vua!

9657.         Tội gì còn có thể lơ,

9658.         Cái tội phạm thượng: “mút mùa tru di”!

 

9659.         Cái “luật đời” một khi nó thế…

9660.         Điểm thứ ba càng dễ… “hy sinh”…

9661.         Ấy là cái tội “công lênh”:

9662.         Làm tôi mà lại “công trình” hơn vua!

 

9663.         Như cái con hạc vô duyên nọ,

9664.         Đôi cẳng vòi vọi đọ mây kia…

9665.         Khiến đàn gà nổi sân si,

9666.         Bụng thầm kết án tru di tự thời…

 

 

 

9667.         Ấy nông nỗi của người xuất chúng:

9668.         Vượt lên đời, lồng lộng anh hoa…

9669.         Khác chi hạc giữa đàn gà!

9670.         Án tru di đã tự ta gây mầm!   

 

9671.         Sau khi đuổi được quân xâm lược,

9672.         Bình Định Vương một bước lên ngai.

9673.         Từ nơi chỗ đang là người,

9674.         Bước lên vị trí “con trời” từ đây!

 

9675.         Là con trời ắt rày có khác:

9676.         Nhà cửa xưa mái nát tường long,

9677.         Bây giờ gác phượng lầu rồng,

9678.         Trăm quan văn vũ, điệu tung hô rền!

 

9679.         Lúc còn ở trận tiền tử địa,

9680.         Thì người ta cần kẻ thép gang;

9681.         Bây giờ tới cõi vinh quang,

9682.         Người ta chuộng mỗi lũ xương sống mềm!

 

9683.         Cứ một tiếng hô lên: hoàng đế!

9684.         Hai tiếng hô: vạn tuế! muôn năm!

9685.         Trên cao chót vót lăng tằng,

9686.         Người ta đâu nhớ lúc nằm trong hang!

 

9687.         Lại nữa, cảnh giàu sang vinh hiển

9688.         Khiến người ta dễ huyễn dễ hư…

9689.         Quen lời dua nịnh tung hô…

9690.         Những lời nói thẳng, bây giờ khó nghe!    

 

9691.         Huống nữa, còn cả bè cả lũ

9692.         Quân nịnh thần chúng cứ gièm pha…

9693.         Thì dù cho Bụt Thích Ca

9694.         Xem ra cũng khó nhớ mà thương ai.

 

 

 

9695.         Lại nữa, vị Ức Trai tuệ sĩ…

9696.         Ngoài công phu tuyệt kĩ hơn đời,

9697.         Lại còn công nghiệp biển trời,

9698.         Lại còn trí tuệ chói ngời Nam thiên!

 

9699.         Thì cái nỗi an nhiên dung thứ…

9700.         Để tỏ ra quân tử, anh minh…

9701.         Dễ chi trong cõi nhân sinh,

9702.         Dễ chi trong cõi triều đình lợi danh…

 

9703.         Mà còn chỗ rắp ranh, thể hiện

9704.         Để tỏ mình thánh thiện, thủy chung…

9705.         Chẳng thèm được cá quăng nôm,

9706.         Được chim quăng ná… như phường tiểu nhân!

 

9707.         Vâng, quy luật hồng trần nó thế:

9708.         Từ khi lên ngôi đế phương Nam,

9709.         Thì vua Lê Lợi chuyển sang

9710.         Coi ông Nguyễn Trãi bạn vàng hôm mai    

 

9711.         Chỉ còn là cái gai trước mắt…

9712.         Một cái gai còn mặc nhiên thôi.

9713.         Bởi chưng dù bụng chẳng vui:

9714.         Bề ngoài, chẳng lẽ hại người có công?

 

9715.         Nên, khởi điểm, vẫn phong quan tước…

9716.         Một tước hầu “quang phục”, cũng oai.

9717.         Lại thêm cho đổi “họ trời”:

9718.         Xưa là họ Nguyễn, nay thời họ Lê.

 

9719.         Lại, dẫu muốn, không chi cũng vậy,

9720.         Cái tài văn Nguyễn Trãi vô song:

9721.         Dại gì mình chẳng xung công,

9722.         Để tô để điểm phượng rồng thêm xinh!

 

 

 

9723.         Vì những lẽ thường tình đại khái,

9724.         Nên buổi đầu triều đại nhà Lê,

9725.         Ức Trai còn được “du di”,

9726.         Giữ chức “Hành khiển” như y thuở nào.

 

9727.         Thời điểm ấy, công lao Nguyễn Trãi

9728.         Đóng góp cho triều đại nhà Lê,

9729.         (Lại còn cho tổ quốc kia!)

9730.         Càng thêm rạng rỡ khác gì Đẩu Ngưu!  

 

9731.         Qua tác phẩm “Bình Ngô Đại Cáo”,

9732.         Một áng văn “tải đạo” lẫy lừng…

9733.         Nói lên cốt cách “Đại Hùng”

9734.         Của nòi giống Bách Việt trong nhân hoàn!

 

9735.         Trong lịch sử văn chương Đại Việt,

9736.         Bình Ngô là nhất tuyệt hùng văn.

9737.         Cổ kim chi dễ sánh bằng,

9738.         So ra há kém sao trăng Tống, Đường!

 

9739.         Ngoài khía cạnh văn chương tuyệt thế,

9740.         Bình Ngô còn giá trị tâm linh.

9741.         Lấy nhân nghĩa dựng văn minh,

9742.         Lấy bi tâm dựng pho kinh Việt thường.

 

9743.         Lấy ý chí quật cường dân tộc,

9744.         Lấy tình yêu độc lập tự do…

9745.         Sen vàng một đóa thơm tho,

9746.         Ngàn năm mãi thắm trong lò hỏa thiêu!

 

9747.         Sau Đại Cáo mở triều tự chủ

9748.         (Cũng xứng đồng lương chứ! Phải không?

9749.         Lương quan Hành Khiển công thần

9750.         Tính ra ba cọc ba đồng nhỏ nhoi…)  

 

 

 

9751.         Sau cái buổi lên ngôi cửu ngũ…

9752.         Tính ra thì chưa đủ tròn năm.

9753.         Mới qua tám, chín tuần trăng,

9754.         Gươm Lê đã vội chém phăng công thần!

 

9755.         Vị thứ nhất là Trần Nguyên Hãn,

9756.         Bậc công thần đình đám triều Lê.

9757.         Rủi ro là họ Trần kia,

9758.         Lại là người bạn cố tri ngày nào!

 

9759.         Nên Nguyễn Trãi cũng vào nằm ngục…

9760.         Một thời gian tủi nhục oan khiên.

9761.         May mà nhờ “lượng bề trên”,

9762.         Đèn trời soi sáng cho nên… cuối cùng…

 

9763.         Duyệt các bức ngục trung thi cảm,

9764.         Nghe những lời oán thán thương tâm

9765.         Của trang “bạc mệnh công thần”,

9766.         Mới hay những nỗi lao lung của người.

 

9767.         Trong tấn kịch đổi đời đê hạ,

9768.         Chuyện thường tình được cá quăng nôm.

9769.         Tính ra bao kẻ trung lương,

9770.         Đã thành ra những oan hồn trầm luân.  

 

9771.         Riêng Nguyễn Trãi dầu không bị giết,

9772.         (Hay đúng hơn, chưa giết bây giờ)

9773.         Nhưng vai vế của “ngày xưa”…

9774.         Tước hầu với lại họ vua: chẳng còn!

 

9775.         Chỉ còn mỗi chức con con nọ,

9776.         Gã hàn lâm rị mọ này kia.

9777.         Gọi là viết mướn may thuê,

9778.         Phận anh thư kí não nề xót xa!

 

 

 

9779.         Năm Một bốn ba ba (1433), Lê Lợi

9780.         Sớm băng hà ở tuổi năm mươi.

9781.         Bấy giờ, theo cái “luật đời”:

9782.         Con vua lại được nối ngôi, trị vì.

 

9783.         Nhưng, khổ nỗi ngôi kia có một,

9784.         Mà ứng viên thì trót những hai.

9785.         Một là Tư Tề, anh trai;

9786.         Hai là thái tử đương thời Nguyên Long.

 

9787.         Dù là huynh đệ cùng huyết thống,

9788.         Nhưng ngôi vua cao trọng dường này…

9789.         Nên dù “như thể chân tay”,

9790.         Anh em nọ cũng bung ngay đòn thù!  

 

9791.         Và, kẻ thắng người thua đã rõ:

9792.         Long thì ngôi cửu ngũ triều Lê,

9793.         Chỉ thương kẻ bại: Tư Tề

9794.         Thác không minh bạch, hồn về phương mô?

 

9795.         Thái Tông, ấy vị vua kế vị,

9796.         Với ít nhiều trọng thị Ức Trai.

9797.         Một là một chức danh oai:

9798.         Là sư phụ giảng văn bài cho vua!

 

9799.         Hai là được giao cho trọng trách:

9800.         Định lễ nghi, nhã nhạc triều cương.

9801.         Tuy nhiên, có chút chán chường:

9802.         Là vua “dụng mộc”, lại dường so đo…

 

9803.         Nên đáng lẽ giao cho Nguyễn Trãi,

9804.         Là bậc thầy vạn đại văn chương

9805.         Được toàn quyền đảm rồi đương,

9806.         Thì Thái Tông lại “chơi khôn”, thế này:

 

 

 

9807.         Bên Nguyễn Trãi là tay xuất chúng,

9808.         Đủ sức xây sức dựng triều nghi…

9809.         Để cho trong Dũng có Bi,

9810.         Trong Bi có Trí, lâm ly tiên rồng…   

 

9811.         Thì vua lại thêm ông thái giám…

9812.         Xét tài năng chẳng đáng đồng cân.

9813.         Tên gã này là Lương Đăng,

9814.         Vốn là một kẻ tài năng hạng… nhì.

 

9815.         Sở dĩ chuyện nhiêu khê như thế,

9816.         Chắc là do “diệu kế” vua ta:

9817.         Muốn dùng hai “kẻ tài hoa”

9818.         Để mà “đối trọng”, để mà “công ty”…

 

9819.         Có như thế mới “chia để trị”,

9820.         Mới cộng hòa, nhất trí – cho vui!

9821.         Còn như mỗi cá nhân thôi,

9822.         Thì e chẳng đặng tuyệt vời, đúng không?

 

9823.         Gẫm cái chuyện những ông vua chúa…

9824.         Cách dụng người cũng ngộ lắm thay!

9825.         “Vắt chanh bỏ vỏ” xưa nay…

9826.         Mấy ai giữ được tâm này thủy chung!

 

9827.         Nhân vào dịp trình dâng bản vẽ

9828.         Khánh đá – dùng cho lễ đế vương,

9829.         Ức Trai thảo một tấu chương

9830.         Nội dung nói rõ đạo Thường. Như sau:   

 

9831.         “Thời loạn (sách có câu) dụng võ;

9832.         Thời bình (sách có chữ) chuộng văn.

9833.         Nước ta nay đúng lúc cần

9834.         Dựng xây lễ nhạc cho dân cậy nhờ.

 

 

 

9835.         Song cái gốc ngàn xưa của nhạc,

9836.         Là hòa bình an lạc của dân.

9837.         Văn của nhạc: là thanh âm…

9838.         Thần vâng thánh chỉ, xin tuân lệnh truyền…

 

9839.         Ngặt một nỗi, tài riêng kém cỏi,

9840.         Sợ rằng khôn vươn tới thuần tinh.

9841.         Nay xin cậy đức hiếu sinh,

9842.         Đương kim hoàng thượng anh minh nhân từ…

 

9843.         Sớm rãi đức khắp bờ khắp cõi,

9844.         Cho muôn dân được đội ơn trời.

9845.         Chẳng còn máu đổ lệ rơi,

9846.         Ấy là gốc nhạc tuyệt vời tâm linh…”

 

9847.         Sao lời tấu lại xinh như thế:

9848.         Chở chuyên tròn đạo lý thiên lương

9849.         Chỉ buồn một nỗi tấu chương,  

9850.         Khác chi nước đổ lá môn! Rõ hoài! 

 

9851.         Bởi “chính sách dụng người” nó thế:

9852.         Nó ma ma quỷ quỷ lạ đời.

9853.         Khiến cho “đồng sự” hai người:

9854.         Kẻ trống ngược, kẻ kèn xuôi… lỡ làng.

 

9855.         Nên, chỉ một thời gian ngắn ngủi,

9856.         Nguyễn Trãi đành tạ tội quân vương,

9857.         Rút lui ra khỏi “đấu trường”,

9858.         Mặc cho quan hoạn họ Lương trổ tài.

 

9859.         Cũng vì thế mà đài lễ nhạc

9860.         Mỗi ngân nga khúc hát Bắc phương;

9861.         Rõ ràng thiếu một vầng dương

9862.         Long lanh chính khí Lam Sơn dựng cờ!

 

 

 

9863.         Tháng chạp năm Nghìn tư lẻ bảy (1407),

9864.         Lê Thánh Tông thiết đại lễ, và

9865.         Cho công bố khắp gần xa

9866.         Triều nghi lễ nhạc… do nhà họ Lương…

 

9867.         Bấy giờ bậc văn chương tuyệt thế

9868.         Là Ức Trai học sĩ đương thời

9869.         Liếc qua tác phẩm nghịch đời

9870.         Bèn cùng một số văn tài triều trung   

 

9871.         Gồm Tuyền, Liễu, Huyền, cùng Công Soạn

9872.         Đồng ký tên vào bản tấu chương

9873.         Vạch ra những cái dở ương

9874.         Những cái bất cập vô phương luận bàn.

 

9875.         Bản sớ tấu chứa chan tâm huyết,

9876.         Tỏ lộ bao khí tiết trung thần.

9877.         Nào ngờ… vàng nọ trao nhầm…

9878.         Hôn quân nghe lũ hoạn nhân, hại người…

 

9879.         Bèn đày Liễu ra nơi quan tái

9880.         Còn những người còn lại nói trên,

9881.         Thảy đều bị nhập sổ đen,

9882.         Đì lên đì xuống, dễ yên được nào!

 

9883.         Riêng Nguyễn Trãi, kẻ cao cẳng hạc,

9884.         Thì cảnh tình càng đát càng bi…

9885.         Tai bay vạ gió liền khi:

9886.         Với bao đố kỵ, so bì, ghét ghen…

 

9887.         Nguyễn Trãi, trải bao phen lao lý,

9888.         Cũng do lòng đố kỵ đồng liêu.

9889.         (Hạc dù tứ nhiếp* bao nhiêu,

9890.         Cũng khôn chuộc nổi tình yêu bầy gà!)   

*Tứ nhiếp: phép thu phục nhân tâm: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự.

 

 

9891.         Cuối Băm bảy (1437) bước qua Băm tám (1438),

9892.         Trải bao phen hoạn nạn tranh giành,

9893.         Ức Trai, mỏi chuyện triều đình,

9894.         Xin về hưu trí, ẩn mình Côn Sơn.

 

9895.         Đây là chốn quê hương diệu mật,

9896.         Chốn cố hương mật thất tâm linh;

9897.         Chốn mà từ đó nảy sinh

9898.         Những vần thơ đẹp như Kinh Phật thừa!

 

9899.         Côn Sơn Ca: một tờ di cảo,

9900.         Một tờ “thơ chở Đạo” lung linh,

9901.         Một vần Hán tự Trang sinh…

9902.         “Chữ Nho, bút Việt” đẹp tình đồng văn.

 

9903.         Thơ cũng thế: dẫu chăng Lý Đỗ,

9904.         Cũng dễ chi vượt chữ tài hoa.

9905.         Lại còn hùng khí bao la…

9906.         Gọi tên Sào Phủ tới mà nghe thơ!

 

9907.         Bên cạnh những thi thư chữ Hán,

9908.         Lại còn bao vần dạng chữ Nôm:

9909.         “Côn Sơn có suối đá trong,

9910.         Ta nghe suối chảy như cung đàn cầm”…   

 

9911.         Mới hay trong bước phong trần nọ:

9912.         “Độc thiện kỳ thân” có mấy ai?

9913.         Ví không “kiêm thiện” cuộc đời,

9914.         Thì ta “độc thiện”: rong chơi cõi mình!

 

9915.         Nhờ cái độc thiện xinh như thế,

9916.         Mà Niềm Thơ còn để hôm nay.

9917.         Ức Trai Thi Tập: xinh thay;

9918.         Quốc Âm Thi Tập: mặt mày bản lai…

 

 

         

9919.         Hai trăm năm bốn (254) bài thơ Việt,

9920.         Mỗi bài thơ: một nét quê hương.

9921.         Ạ ời tiếng mẹ yêu thương,

9922.         Câu thơ lục bát, điệu đờn Nam phong.

 

9923.         Xuất dễ được thong dong như xử:

9924.         Xử kia tròn “như thử giang san”…

9925.         Tuyệt vời một điệu đàn Nam,

9926.         Mở ra cung bậc Hồng Lam rạt rào!

9927.         (Non Hồng ai đắp mà cao

9928.         Sông Lam ai bới ai đào mà sâu)…

 

9929.         Công Nguyễn Trãi nắn câu thơ Việt…

9930.         Sáu trăm (600) năm, nét nguyệt còn xinh.

9931.         Rạt rào Quan Họ Bắc Ninh,

9932.         Cho ta vĩnh viễn cùng mình: Việt Nam!  

 

9933.         Về sự nghiệp văn chương Nguyễn Trãi,

9934.         Ngoài những vần thơ mãi là thơ…

9935.         Hán, Nôm thánh thót đường tơ,

9936.         Đồng đồng vọng vọng bên tờ sử xanh.

 

9937.         Lại còn những áng danh tác khác,

9938.         Những áng văn đĩnh đạc vô cùng.

9939.         Bình Ngô Đại Cáo oai hùng:

9940.         Tuyên ngôn độc lập tựu trung bất phàm. 

 

9941.         Dư Địa Chí rỡ ràng kiến thức,

9942.         Lại Lam Sơn Thực Lục ai bì,

9943.         Rồi Vĩnh Lăng Thần Đạo Bi,

9944.         Băng Hồ Di Sự Lục – ghi cuộc đời

 

9945.         Của một bậc ở ngôi vương bá,

9946.         Mà tài cao đức cả vô song.

9947.         Ấy Trần Nguyên Đán – ngoại công…

9948.         (Vì Nguyễn Trãi gọi bằng ông ngoại mà!)

 

9949.         Ngoài những tác phẩm ta vừa kể,

9950.         Còn những Gia Tự Đại Lễ

9951.         Ngọc Đường Di Cảo nguy nga,

9952.         Thạch Khánh Đồ, lại những là Lục Thư

 

9953.         Những tác phẩm công phu hãn thế,

9954.         Nhưng tiếc thay đã bị “bầy gà”

9955.         Do tâm đố kị mù lòa,

9956.         Đã đem “ba họ chữ” mà “tru di”!

 

9957.         Thì ra cái điều bi đát nhất

9958.         Cho những gì rất mực tinh hoa

9959.         Của “gia tư Việt” – đó là

9960.         Tấn bi hài kịch: gà nhà đá nhau!   

 

9961.         “Giặc ngoài” chửa thấy đâu, đã thấy

9962.         “Thù trong” vừa dại lại vừa ngu.

9963.         Đang tâm dập những đòn thù,

9964.         Cho “gia tài mẹ” luống như tiêu tùng!

 

9965.         Gia tài mẹ trong từng câu hát,

9966.         Từng câu thơ bát ngát Nam thiên.

9967.         Bao la hơi thở mẹ hiền,

9968.         Thênh thang nhịp bước thánh hiền quê hương!

 

9969.         Nguyễn Trãi về Côn Sơn ở ẩn,

9970.         “Độc thiện kỳ thân”, vẫn chẳng quên

9971.         Giang sơn như thử: nỗi niềm

9972.         Của người quân tử ưu tiên nước nhà!

 

9973.         Trong thấm thoắt ngựa qua cửa sổ,

9974.         Đã hai năm từ độ về hưu.

9975.         Hạc vàng chưa cưỡi bao lâu,

9976.         Đã nghe sứ giục vào chầu đương kim.

 

 

 

9977.         Lê Thái Tông từ phen tức vị,

9978.         Từ Ức Trai về nghỉ Yên Sơn,

9979.         Đã từng chỉnh đốn triều cương,

9980.         Ra tay thanh lý bớt phường tham ô.   

 

9981.         Xem ra thế dẫu vua còn trẻ

9982.         Nhưng thiên tư trí tuệ hơn người:

9983.         Biết phân trung, nịnh giữa đời…

9984.         “Anh hùng đoán giữa trần ai mới già”*.

*Kiều

 

9985.         Thế rồi, phút vinh hoa chợt tới:

9986.         Lê Thái Tông cho gọi “người xưa”…

9987.         Người ưu việt nhất kinh đô,

9988.         Lại từng là vị gia sư của mình.

 

9989.         Một bước trở về kinh, Nguyễn Trãi

9990.         Lần đầu tiên từ buổi phò Lê,

9991.         Được phong chức tước xum xuê…

9992.         Vẻ vang cá nước, đề huề rồng mây.

 

9993.         Ngoài công tác xưa rày: học sĩ,

9994.         Ức Trai còn giữ vị trí cao

9995.         Trong ngành xử án họ Bao,

9996.         Giúp cho công lý như sao tỏ trời.

 

9997.         Lại còn được giữ ngôi chủ khảo,

9998.         Chọn đúng người đội mão trạng nguyên.

9999.         Bảng vàng Nguyễn Trực đề tên,

10000.       Bõ công đèn sách thập niên anh đồ.    

 

10001.       Nhưng… chữ nói: họa vô đơn chí…

10002.       Phút thăng hoa du hí thần thông,

10003.       Hồi đầu đã dĩ nhất không*:

10004.       Thoắt, tai họa đã đùng đùng tới nơi.

 

*Thế sự hồi đầu dĩ nhất không. Thơ Phan Chu Trinh.

 

 

 

 

 

10005.       Thái Tông, tuổi hai mươi, ngày nọ,

10006.       Đi tuần du bỡn gió chơi trăng.

10007.       Qua vùng Nguyễn Trãi, ghé thăm;

10008.       Lại cùng Thị Lộ chơi rằm, chơi thơ.

 

10009.       Thị Lộ vốn anh thư hàn mặc,

10010.       Tài văn chương bậc nhất nữ nhi.

10011.       Lại nhan sắc cũng không… nhì…

10012.       Một bông hoa sắc hương kia. Lẽ nào!

 

10013.       Và… sau một cao trào thi hứng,

10014.       Ông vua con chết cứng trên giường.

10015.       Báo đời Nguyễn Bính du dương:

10016.       “Làm trai mà chết trên giường”, rõ hư!

 

10017.       Một cái chết rất ư du hí,

10018.       Trong bao trò cõi hí trường kia.

10019.       Khó bề khen, khó bề chê…

10020.       Song le, hậu quả mới đầm đìa sao!   

 

10021.       Đoàn ngự thuyền xôn xao nhã nhạc…

10022.       Đăng đàn cung… bát ngát trầm hương.

10023.       Khi về, lặng ngắt tin sương…

10024.       Nhập cung, mới báo quốc tang: băng hà!

 

10025.       Rồi, lập tức, ba tòa quan lớn:

10026.       Gồm những tay chỉ muốn, xưa nay,

10027.       Chặt phăng đôi cẳng hạc này…

10028.       Một khi cơ hội đến tay, phất cờ!

 

10029.       Thì, cơ hội bây giờ đã tới:

10030.       Thế là phang ngay tội giết vua!

10031.       Làm tôi mà giết vua ư?

10032.       Tru di tam tộc cho chừa, chứ sao!

 

 

 

10033.       Một phán quyết dựa vào… đố kị,

10034.       Lẽ tất nhiên chẳng thể công bình.

10035.       Gây nên hậu quả tày đình:

10036.       Ngoài bao sinh mạng thọ hình tru di…

 

10037.       Phần còn lại một khi trốn thoát,

10038.       Đã tha phương trôi dạt bụi bờ.

10039.       Đổi tên họ, dấu bàn thờ,

10040.       Một dòng Nguyễn Trãi: bài thơ anh hùng…    

 

10041.       Lúc “nhà Nguyễn Trãi” lao lung thế,

10042.       Thì triều Lê cũng thể “tang gia”.

10043.       Tấn tuồng kia nó thế mà!

10044.       Con vua… bôi mặt gà nhà đá nhau!

 

10045.       Thái Tông thác, tuổi đầu hai kỷ,

10046.       Để Nhân Tông kế vị ngai vàng.

10047.       Ở ngôi đặng một thời gian:

10048.       Nghi Dân thí chúa, lên làm vua thay!

 

10049.       Lại chẳng đặng bao ngày, lại bị

10050.       Đinh Liệt cùng Nguyễn Xí, vân vân…

10051.       Nói chung, một đám cận thần,

10052.       Dấy binh, hạ bệ Nghi Dân, để rồi

 

10053.       Tôn Tự Thành lên ngôi cửu ngũ…

10054.       Tự Thành là con của Thái Tông,

10055.       Đã từng lâm cảnh khốn cùng,

10056.       Phải nương vào chốn cửa không, dấu mình.

 

10057.       Và, trong những bước linh đinh nọ,

10058.       Đã từng mang ơn của Ức Trai:

10059.       Thương ai trong bước lạc loài…

10060.       Miếng khi đói, gọi giúp người truân chuyên.   

 

 

 

10061.       Cũng vì lẽ ấy nên kim thượng

10062.       Tức Thánh Tông, đại trượng phu này –

10063.       Vị vua xứng bậc râu mày,

10064.       Minh quân đệ nhất xưa rày phương Nam –

 

10065.       Mới xuống chiếu giải oan Nguyễn Trãi,

10066.       Chuộc lại điều lầm lỗi tiền nhân.

10067.       Giúp cho miêu duệ trung thần,

10068.       Từ nay cũng được thừa ân “phục hồi”.

 

10069.       Ôi! cái danh dự người quốc sĩ!

10070.       Chẳng những trong cái chí trượng phu:

10071.       Một nguyền gánh vác xuân thu,

10072.       Mà, đây, cả một công phu lẫy lừng!

 

10073.       Công vệ quốc dành chưng độc lập,

10074.       Cho sơn hà xã tắc trường sinh.

10075.       Ngời ngời nhật nguyệt quang minh,

10076.       Vậy mà! giây lát, đã thành bùn nhơ!

 

10077.       Cũng may Đạo vẫn chưa mất tuyệt:

10078.       Lẽ công bằng hậu kiết còn xinh.

10079.       Khiến cho sau bước linh đinh,

10080.       Vong linh trở lại anh linh như thường.   

 

10081.       Sau hăm hai năm trường oan khuất,

10082.       Ức Trai nay được bậc minh quân

10083.       Ngoài điều chiêu tuyết công thần,

10084.       Còn vinh danh với một vần tụng thi:

 

10085.       “Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo”…

10086.       Ý ngợi ca vị lão thần kia:

10087.       Văn tài sáng tợ sao Khuê…

10088.       Một câu thơ mới cực kì làm sao!

 

 

 

10089.       Gẫm lại chẳng khác câu thần chú:

10090.       Đủ khả năng cởi rũ niềm oan;

10091.       Để cho, nơi chốn suối vàng,

10092.       Ức Trai cũng được “khuê quang” muôn đời!

 

10093.       Tắt một lời, con người Nguyễn Trãi

10094.       Là anh hoa vĩ đại vô song

10095.       Của nòi Đại Việt Tiên Long

10096.       Danh thơm thường tại cùng sông núi này.

 

10097.       Tuy chẳng bước ra ngoài Tam Giáo,

10098.       Vẫn với Nho Phật Lão đề huề;

10099.       Nhưng trong Nho Phật Lão kia,

10100.       Với tiên sinh, có cái gì rất riêng.    

 

10101.       Thì tuy cũng Nho – nền Khổng Mạnh,

10102.       Với những gì thiên mệnh, nhân luân;

10103.       Những gì trung hiếu, nghĩa nhân…

10104.       Nhưng trong Nguyễn Trãi: cái tâm làm nền.

 

10105.       Tuy cũng Lễ – để nên trên dưới,

10106.       (Có lớp lang – họa mới thái bình);

10107.       Nhưng trong lễ của tiên sinh,

10108.       Có hàm lượng của nhân tình rất cao.

 

10109.       (Trong khi đó thì bao khuôn mẫu

10110.       Của Tống Nho – cho dẫu rỡ ràng;

10111.       Chỉn chu, bề thế, cao sang;

10112.       Vẫn như thiếu cái nhân gian nghĩa tình.)

 

10113.       Tóm lại là cái kinh của Khổng

10114.       Thực hiện qua truyền thống Trung Hoa

10115.       Có một điều khác với ta

10116.       – Qua Nguyễn Trãi – đó chính là cái Tâm.

 

 

 

10117.       Về Phật, Lão cũng gần như thế:

10118.       Đạo Phật ta, qua ý tiên sinh,

10119.       Là một đạo Bụt rất xinh,

10120.       Vì chưng chan chứa mối tình nhân gian.  

 

10121.       Ấy mối tình đồng cam cộng khổ,

10122.       Mối tình chung bọc chứa Âu Cơ;

10123.       Mối tình Bất Nhị tinh mơ;

10124.       Trăm con trăm trứng: bài thơ Đại Đồng!

 

10125.       Cái đạo Phật sắc không vĩ đại,

10126.       Qua bài thơ chuyển tải Nhị Khê,

10127.       Nói lên cái Tánh Không kia:

10128.       Thường lạc ngã tịnh… vô vi… Niết Bàn…

 

10129.       Cái đạo Phật chẳng ham huyền thoại,

10130.       Nó vuông tròn như thực tại kia.

10131.       Ấy ai dưới cội bồ đề,

10132.       Trong tâm điểm của mâu ni đạo tràng.

 

10133.       Từ thời điểm mối oan Nguyễn Trãi:

10134.       Sáu trăm năm đã lại rồi qua…

10135.       Thế mà… từ thủa xưa xa,

10136.       Thủa oan sự mới xảy ra ngày nào…

 

10137.       Thánh Tông, bậc anh hào vương đế,

10138.       Đã trao vòng nguyệt quế bằng thơ.

10139.       Trăm năm sau, nhớ “người xưa”,

10140.       Hà Nhậm Đại lại viết, như thế này:   

 

10141.       “Công giúp hồng đồ cao tựa núi

10142.       Danh ghi thanh sử sáng bằng gương”

10143.       Lời thơ rất mực biểu dương:

10144.       Hồng đồ thanh sử… lưu phương vạn đời.

 

 

 

10145.       Hai trăm năm sau, người hậu thế

10146.       Là Đỗ Nghi còn để lời khen:

10147.       Nhà Lê sở dĩ mà nên

10148.       Mỗi nhờ công cả vị tiên sinh này.

 

10149.       Tiếc một nỗi là tay hào kiệt,

10150.       Trí có thừa quán triệt cổ kim,

10151.       Dư tài lương đống tranh tiên,

10152.       Để đưa Đại Việt bước lên đại hùng;

 

10153.       Chỉ tiếc chưa được dùng đúng chỗ,

10154.       Khiến tài chưa kịp trổ tinh hoa.

10155.       Ấy là điều thiệt cho ta,

10156.       Khiến dân khiến nước khôn qua được người!

 

10157.       Tóm lại bao nhiêu đời hậu thế,

10158.       Trải qua bao thế kỉ, mỗi thời…

10159.       Vẫn vang vọng mỗi tiếng lời

10160.       Biểu dương cái lớn của người Côn Sơn.   

 

10161.       Bậc quốc sĩ tròn vuông nhân nghĩa,

10162.       Lại vuông tròn hiếu đễ trung trinh.

10163.       Bao nhiêu cái đẹp quê mình,

10164.       Kết tinh trong một bóng hình: Ức Trai!

 

10165.       Đến thế kỉ hôm nay: hai mốt,

10166.       Mối tinh yêu cả nước về Người

10167.       Càng thêm lai láng biển khơi,

10168.       Vì chưng sử nước càng ngời tấm gương.

 

10169.       Ngoài Nhị Khê, từ đường Nguyễn Trãi

10170.       Nơi còn lưu giữ lại chân dung

10171.       Vẽ trên lụa (quý vô cùng),

10172.       Cùng bao câu đối ghi công đức Người.

 

 

 

10173.       Còn những đền thơ nơi khác nữa,

10174.       Ví dụ như đền ở Côn Sơn.

10175.       Lại đền ở làng Khuyến Lương

10176.       Lại nơi Lệ Chi Viên, đương trường mà

 

10177.       Thái Tông đã “mặn mà” Thị Lộ,

10178.       Để xảy ra sự cố bi hài.

10179.       Khiến cho một đấng anh tài,

10180.       Thác oan vì nỗi ngựa ai chơi trèo.    

 

10181.       Nhưng cái đền thờ siêu việt nhất,

10182.       Thiêng liêng, vạn đại nhất, ấy là

10183.       Đền thờ trong trái tim ta:

10184.       Những người dân Việt thiết tha quê mình.

 

10185.       Luôn thiết ảnh thiết hình Nguyễn Trãi,

10186.       Thiết công huân vạn đại của Người,

10187.       Trong tim hồng sùng sục sôi,

10188.       Từng từng thế hệ ngời ngời lửa hương.

 

10189.       Nguyễn Trãi, ấy anh hồn dân tộc,

10190.       Ấy tinh thần độc lập quê hương,

10191.       Ấy chí nguyền của Nam phương,

10192.       Hiện thân tự chủ, tự cường, tự do.

 

10193.       Nước Đại Việt dầu cho đã trải

10194.       Qua bao phen bỉ thái hưng vong,

10195.       Trăm thế hệ vẫn một lòng

10196.       Nhớ công ơn vị anh hùng Ức Trai.

 

10197.       Với lịch sử, những ai công tội,

10198.       Ai đúng sai, ngay dối, sang hèn…

10199.       Ai lẫm liệt, ai bon chen…

10200.       Thảy đều lộ diện trước đền công tâm.   

 

 

 

10201.       Từ Lê nối nghiệp Trần, sự nghiệp

10202.       Chưa lấy gì là liệt là oanh:

10203.       Mỗi trò áo mão loanh quanh,

10204.       Mỗi trò băng đảng, giật giành thịt xôi.

 

10205.       Chỉ có mỗi việc thôi nổi bật,

10206.       Là “tru di tam tộc” một người.

10207.       Vốn là tinh túy giống nòi,

10208.       Vốn là rường cột đất trời Tiên Long.

 

10209.       Mỗi đến lúc Thánh Tông tức vị,

10210.       Trời cho vua tài trí hơn người,

10211.       Mới làm một việc để đời:

10212.       Đó là “rửa tội” cho người “có công”.

 

10213.       Để trang sử có phần hậu kiết:

10214.       (Dẫu đã tiêu bao huyết lệ rồi).

10215.       Để cho “cánh hạc nhà trời”,

10216.       Họa còn chín suối ngậm cười chút nao!

 

10217.       Trần, Lê cũng như bao triều khác…

10218.       Khởi từ dương để lạc về âm.

10219.       Cũng vì hai chữ “năng dâm”:

10220.       Ngôi cao chức trọng những đâm hư người.   

 

10221.       Những đứa trẻ sinh nơi sang cả,

10222.       Thói thường, thường mục hạ vô nhân.

10223.       Coi mình xuất chúng siêu quần,

10224.       Con ông thượng đế, cháu ông ngọc hoàng.

 

10225.       Hoặc, ít nữa, mình mang chân lí,

10226.       Mình độc quyền chính nghĩa, vân… vân…

10227.       Cũng vì cái thấy bất quân

10228.       Mà sinh lắm nỗi thăng trầm đảo điên.

 

 

 

10229.       Thản hoặc, do cơ duyên đặc biệt,

10230.       Mới có trang “hào kiệt Thuấn Nghiêu”;

10231.       Giá hương mới có nhiễu điều,

10232.       Cho trăm họ chút tình yêu đại đồng.

 

10233.       Mà hoàng đế Thánh Tông là một:

10234.       Bởi dẫu là núm ruột hoàng gia,

10235.       Nhưng từ thuở mới sinh ra,

10236.       Đã mang thân phận con nhà mồ côi.

 

10237.       Được lén lút gửi nơi chùa Phật,

10238.       Nương cửa Từ độ nhật cháo rau…

10239.       Trải qua lắm nỗi thương đau,

10240.       Sớm hay thế thái, rõ câu nhân tình.    

 

10241.       Lại nữa, sớm nghe kinh lắng kệ,

10242.       Để hay rằng sắc tức thị không.

10243.       Sự đời khá tắt lửa lòng,

10244.       Chẳng ham chen chốn hồng trần mà chi!

 

10245.       Giữa cái cảnh cực kì hung hiểm,

10246.       Bỗng, thanh không hiển hiện mây rồng;

10247.       Đang từ đứa trẻ lông bông,

10248.       Tư Thành bỗng hóa Thánh Tông Lê triều.

 

10249.       Cũng vì trải nhiều điều bặt thiệp,

10250.       “Bài học đời” trăm thiết nghìn tha.

10251.       Lại thêm tư chất anh hoa,

10252.       Nên Tư Thành quả xứng là Thánh Tông.

 

10253.       Và, từ cái tấm lòng lương hảo,

10254.       Thánh Tông trao di cảo cho đời.

10255.       Đó là những áng thơ tươi,

10256.       Bằng ngôn bằng ngữ tuyệt vời quê hương.

 

 

 

10257.       Lại bằng cả kỷ cương phép nước,

10258.       Thực hiện điều quy ước vua, dân:

10259.       Vua thì xứng nghĩa minh quân,

10260.       Tôi thì xứng nghĩa quân thần hiếu trung.

 

10261.       Triều đại Lê Thánh Tông là một

10262.       Trong những triều đại tốt Việt Nam.

10263.       Tiếc rằng anh khí non Lam,

10264.       Mỗi ngày một loãng do cam trân đời.    

 

10265.       Những cái do nếp đời kẻ chợ,

10266.       Nó làm cho ngọn lửa hùng tâm…

10267.       “Ghét đời kiệt trụ đa dâm

10268.       Để dân đến nỗi sa hầm sảy hang”.

 

10269.       Luật đời thế: hễ càng phú quý,

10270.       Thì người ta càng dễ năng dâm.

10271.       Một phen cát lỡ bụi lầm,

10272.       Ắt là đánh mất cái tâm thánh hiền.

 

10273.       Thánh Tông sở dĩ nên vua thánh

10274.       Ấy cũng nhờ cái hạnh bình sinh:

10275.       Từ trong bụng mẹ (chưa sinh),

10276.       Đã mang lấy nỗi linh đinh phận người.

 

10277.       Cái quy luật của đời nó thế:

10278.       Chuyện chồng chung, ai dễ nhường ai!

10279.       Từ nghe Ngô Thị mang thai,

10280.       Thái phi Nguyễn đã tính bài “triệt nhân”.

 

10281.       Cũng may, giữa thập phần hung hiểm,

10282.       Lại có quý nhân(3) đến hộ trì:

10283.       Lén đưa thai phụ trốn đi,

10284.       Miệng hùm nọc rắn một khi xa rời.   

*Vợ chồng Nguyễn Trãi

 

 

10285.       Đến cửa Phật là nơi tế độ,

10286.       Chùa Huy Văn ấy chỗ nương thân.

10287.       Trưởng thành từ một chữ tâm:

10288.       Khổ đau những trải, phong trần những quen.

 

10289.       Nương cửa Phật sách đèn học đạo,

10290.       Mượn cháo rau thấu đáo vị đời.

10291.       Trực tiếp khổ đế tuyệt vời:

10292.       Trui rèn bản lĩnh từ nơi cơ hàn.

 

10293.       Chẳng mấy chốc, nên trang quốc sĩ.

10294.       Lấy đảm đương làm chí nam nhi.

10295.       Mây rồng gặp hội một khi,

10296.       Mà đem “kiêm thiện”(*) mà thi thố đời.

*Đạt tắc kiêm thiện thiên hạ.

 

10297.       Và, đúng như duyên trời đã định:

10298.       Sau một phen đảo chính giành ngôi,

10299.       Nghi Dân lên nối ngôi trời…

10300.       Chín tháng sau, cuộc đổi đời thứ hai:

 

10301.       Nghi Dân bị hai người tướng cũ

10302.       Của vua Lê Thái Tổ ngày xưa

10303.       Ra quân giết “kẻ giết vua” (*)…

10304.       Toan đem nghiệp đế trao cho một người 

*Tức là vua Nghi Dân, đã giết Nhân Tông để cướp ngôi.

**Lê Khắc Xương là bào huynh của Tư Thành.

 

10305.       Nào ngờ, giữa tuồng đời danh lợi,

10306.       Lại có người từ chối ngôi vương.

10307.       Người ấy chính là Khắc Xương,

10308.       Trước sau một mực chẳng buồn làm vua.

 

10309.       Cựu chẳng đã, bấy giờ chư tướng

10310.       Bèn thỉnh ngay kẻ trốn trong chùa.

10311.       Tiểu chùa một bước lên vua…

10312.       Mà đem đạo cả, dựng bờ cõi xanh.

 

10313.       Băm bảy (37) năm đem bình sanh chí,

10314.       Được trui rèn như thị tâm kinh.

10315.       Làm cho nước đẹp nhà xinh,

10316.       Võ công văn nghiệp kinh dinh sơn hà!

 

10317.       Trong lịch sử nước ta, có lẽ

10318.       Ít có vì vương đế nào hơn

10319.       Lê Tự Thành – Lê Thánh Tông…

10320.       Con người thuở bé đã từng kinh qua

 

10321.       Bao nhiêu nỗi phong ba bão táp,

10322.       Nuôi mình bằng chao nhạt tương ôi,

10323.       Lại bằng mối đạo “không tôi”,

10324.       Nó làm cho phẩm con người lớn lao…   

 

10325.       Chính nhờ cái gian lao thuở nọ,

10326.       Nó mài cho sắt đó nên kim,

10327.       Thép kia thành lưỡi gươm thiêng,

10328.       Tỏa hào quang giữa non tiên biển rồng…

 

10329.       Xét pho sử hào hùng nước Việt,

10330.       Có một thời kiệt hiệt vô song:

10331.       Vừa văn nghiệp, vừa võ công;

10332.       Nho y vẹn vẻ, công nông vuông tròn.

 

10333.       Thì trang sử tuyệt vàng son ấy

10334.       Chính thuộc Lê triều vậy – Thánh Tông.

10335.       Với Bài Thơ trấn Biển Đông

10336.       Khắc lên vách núi Hạ Long, vạn đời!

 

10337.       Thương cho bậc “vua trời” thuở ấy,

10338.       Một tấm lòng ngay ngáy lo toan.

10339.       Sao cho nước vẹn non toàn,

10340.       Ngàn năm ngựa đá âu vàng Tiên Long.

 

 

10341.       Đọc những áng thơ nôm Hồng Đức,

10342.       Mà thương “người yêu nước” làm vua.

10343.       Hội tao đàn tỏ hùng cơ:

10344.       Nhị thập bát tú dựng cờ Nam thiên.   

 

10345.       Hội tao đàn rất nên hùng vĩ:

10346.       Những lời thơ thủ thỉ quê hương.

10347.       Ấm tao nôi mẹ mười thương,

10348.       Công phu ấy khéo đảm đương quốc hồn…

 

10349.       Bút tích của Thánh Tông còn đó:

10350.       “Minh Đỉnh danh lam” tỏ nét thần.

10351.       Thi đề: “Hồng Đức quốc âm”;

10352.       “Thiên Nam dư hạ” mười phân vẹn mười.

 

10353.       Ngoài những tác phẩm ngời chính khí,

10354.       Lại còn bao tuyệt mỹ công trình.

10355.       Một đời thỏa nguyện bình sinh:

10356.       Làm cho nước Việt trùng sinh cõi bờ:

 

10357.       Về binh lực bấy giờ, “Giao Chỉ”,

10358.       Vượt trên tầm vũ khí Tây phương.

10359.       Mà so sánh với Bắc phương:

10360.       Vũ khí ta cũng tương đương, kém gì!

 

10361.       Về hành chính cũng thì vượt bực:

10362.       So sánh đời Trần tộc làm vua,

10363.       Rõ ràng tiến bộ hơn xưa:

10364.       Chỉn chu sáu bộ, sức thừa đảm đương.  

 

10365.       Lại bộ: để trông nom quan lại

10366.       Đẹp nguy nga đường cái thanh vân.

10367.       Lễ bộ: lo việc nhân luân

10368.       Để cho trên dưới mười phân vẹn mười.

 

 

 

10369.       Hộ bộ: chăm kinh tài mọi mặt

10370.       Thóc, lương, tiền, ruộng đất…. kinh dinh.

10371.       Binh bộ: chăm sóc việc binh

10372.       Sao cho bốn bể nghê kình lặng tăm.

 

10373.       Hình bộ: giữ điều răn luật pháp

10374.       Thưởng thiện cùng phạt ác phân minh.

10375.       Công bộ: gánh việc công trình

10376.       Đường sá, dinh thự đẹp xinh nước nhà.

 

10377.       Nếp tiến bộ quả là vượt bực

10378.       Các quan triều chỉ được làm quan

10379.       Tối đa tới tuổi sáu lăm…

10380.       Nhường đường cho những búp măng kế thừa.

 

10381.       Cái luật lệ từ xưa để lại:

10382.       Tục cha truyền con nối bất công…

10383.       Tới đời của Lê Thánh Tông,

10384.       Đã không còn chỗ đứng trong triều đình.   

 

10385.       Vì đối với vị minh quân nọ,

10386.       Người chức quyền phải có tài năng.

10387.       Con quan mà bịnh cà lăm,

10388.       Thì sao gánh được chức năng biện tài.

 

10389.       Tệ phân liệt giữa hai giới tính,

10390.       Được phép vua điều chỉnh khá hay:

10391.       Người phụ nữ Việt từ nay

10392.       Được quyền thừa kế, được rày li hôn.

 

10393.       So sánh với kỉ cương Trung Quốc,

10394.       Thì nước ta vượt bậc hơn nhiều:

10395.       Trong luật pháp có tình yêu,

10396.       Có tâm bình đẳng nhiễu điều giá hương.

 

 

 

10397.       Luật Hồng Đức mở chương Việt đức,

10398.       Lấy ý dân làm gốc dựng nền;

10399.       Khai nguyên tư tưởng pháp quyền;

10400.       Giúp dân nghiệp lạc cư yên, tót vời!

 

10401.       Mười ba chương mở đời hưng thịnh;

10402.       Bảy trăm điều quy định chỉn chu.

10403.       Nội dung cơ bản đặc thù:

10404.       Một là giữ vững biên khu nước mình. 

 

10405.       Chẳng để lũ “giặc kình” ngang dọc…

10406.       “Giữ gìn từng tấc đất*… quê hương;

10407.       Hai là gìn giữ kỉ cương…

10408.       Giúp cho trăm họ bốn phương thuận hòa.

 

10409.       Ba là chấn hưng tòa nông nghiệp:

10410.       Lấy canh nông làm nếp căn cơ…

10411.       Một khi thóc đậu dư thừa,

10412.       Vững kinh tế, ắt cơ đồ “tịch nhiên”.

 

10413.       Bốn là mở rộng thêm công nghiệp;

10414.       Lại triển khai thương nghiệp song hành.

10415.       Năm là tạo nếp công minh:

10416.       Một nền chính trị trong lành chỉn chu…

 

10417.       Quyết quét sạch bợn nhơ tham nhũng:

10418.       Giúp dân giàu, nước cũng mạnh theo…

10419.       (Cha đời cái lũ quan điêu,

10420.       Một vơ hai vét bao nhiêu cho vừa!)

 

10421.       Sáu là giữ cơ đồ Việt tộc:

10422.       Nếp thuần phong mỹ tục rồng tiên;

10423.       Để cho vua thánh tôi hiền,

10424.       Chữ trung chữ hiếu khéo nên phận người.   

 

 

 

10425.       Bảy là bảo vệ người phụ nữ:

10426.       Trao họ quyền thừa kế, ly hôn…

10427.       So cùng phong kiến Bắc phương,

10428.       Rõ là ta tiến bộ hơn – nhân quyền…

 

10429.       Tám là luật pháp nghiêm minh nhất…

10430.       Như Thánh Tông từng nhất trí rằng:

10431.       Luật là đệ nhất quyền năng,

10432.       “Dù vua, cũng phải lẽ hằng tuân theo”.

 

10433.       Rõ là một tín điều vĩ đại,

10434.       Mở tiền đề cho cái gọi là:

10435.       Tam quyền phân lập nguy nga;

10436.       Cho dân chủ có đất mà trùng sinh!

 

10437.       Trong lịch sử quang vinh Đại Việt,

10438.       Có triều vua kiệt hiệt vô song

10439.       Chăng là triều đại Thánh Tông,

10440.       Với tròn băm bảy (37) năm ròng cần lao.

 

10441.       “Trống dời canh, còn đọc sách;

10442.       Chuông xế bóng, chửa thôi chầu.”

10443.       Lời Nôm đẹp tợ minh châu:

10444.       Sánh cùng Đường Hán, dễ nào kém thua!    

 

10445.       Cái vượt bực của vua triều ấy,

10446.       Là cái viên mãn vậy – toàn năng.

10447.       Vần thơ Nôm đẹp sao trăng,

10448.       Vần thơ Việt (cũng gọi rằng thơ Lê)

 

10449.       Cũng xán lạn sao Khuê đất Việt,

10450.       Lại diết da da diết ngọn Nồm.

10451.       Ôi tiếng Việt! ôi vần Nôm!

10452.       Chở tròn phúc tuệ, cội nguồn song tu.

 

 

 

10453.       Văn đã thế, võ ư? nào kém!

10454.       Mấy mươi năm chinh chiến miệt mài…

10455.       “Làm trai cho đáng nên trai,

10456.       Xuống đông đông tĩnh, lên đoài đoài yên”.

 

10457.       Quả đúng như lời truyền tụng nó:

10458.       Lời ca dao đẹp gió xinh trăng,

10459.       Suốt trong từng ấy tháng năm,

10460.       Bản đồ Việt, cánh chim bằng viễn khơi.

 

10461.       Bản đồ Việt dưới thời Hồng Đức,

10462.       Đã mở ra tận mức cơ đồ,

10463.       Với nghìn gấm điểm nhung tô…

10464.       Với Thăng Long, thắm ngọn cờ “rồng tiên”.   

 

10465.       Gồm mười ba thừa tuyên rạng rỡ,

10466.       Nam sách – gồm hai xứ: Hải Dương,

10467.       Hải Phòng. Kế đến Thiên Trường,

10468.       Quốc Oai (Vĩnh Phúc); Bắc Giang ngút ngàn.

 

10469.       Rồi An Bang, Tuyên Quang, Hưng Hóa.

10470.       Rồi Lạng Sơn (gồm cả Cao Bằng),

10471.       Thái Nguyên, Thanh Hóa, Nghệ An;

10472.       Rồi Thuận Hóa, rồi Quảng Nam – bao gồm

 

10473.       Bình Trị Thiên, rồi vươn tới tận

10474.       Quảng Ngãi cùng Bình Định nguy nga.

10475.       Ấy bản đổ của quê ta,

10476.       Dưới triều Hồng Đức (tức là Thánh Tông).

 

10477.       Quê tiên nhuốm vẻ rồng hưng thịnh,

10478.       Do công lênh bản lĩnh một người.

10479.       Một người như thể “người trời”,

10480.       Đã dư trí tuệ, lại dôi tâm hồn.

 

 

 

10481.       Đã thông suốt cội nguồn nhân thế,

10482.       Lại tài hoa khác thể tiên nhân.

10483.       Đã thông Hán tự mười phân,

10484.       Lại điêu luyện cả điệu vần thơ Nôm.  

 

10485.       Người như thế dễ thường bắt gặp,

10486.       Trong cõi đời hiu hắt xưa nay.

10487.       Vả chăng ngoài mặt hùng tài

10488.       – Chăm lo việc trị dễ ai sánh bằng–

 

10489.       Còn tỏa sáng đức nhân đức nghĩa,

10490.       Lượng bao dong kẻ sĩ bề tôi.

10491.       Cứ xem một áng thơ người:

10492.       “Ức trai tâm thượng…”: rõ lời minh quân!

 

10493.       Phẩm cách ấy kể gần như vẹn,

10494.       Chỉ tiếc về mỗi chuyện “ngày xưa”:

10495.       Thuở Thánh Tông mới làm vua,

10496.       Đã vì non dại, vì chưa trưởng thành…

 

10497.       Nên lỡ giết người anh ruột thịt,

10498.       Người đã từng chẳng thiết ngôi vua.

10499.       Một lời sàm tấu vu vơ

10500.       Đẩy người vào tội giết bừa anh em…

 

10501.       Chỉ mỗi cái vết đen bất đễ

10502.       Khiến tấm gương nhân nghĩa bất toàn…

10503.       Nhưng… vì chưng cõi thế gian

10504.       Là như thế: phải dở dang, cuộc đời!     

 

10505.       Một kiếp sống tuyệt vời như thế,

10506.       Vẹn tu tề bình trị công phu…

10507.       Gẫm ra trong cõi xuân thu,

10508.       Dễ tìm đâu nét đặc thù nào hơn!

 

 

 

10509.       Chỉ tiếc nỗi tấc son dầu thắm,

10510.       Mà kiếp người lại chẳng tương ưng:

10511.       Năm mươi sáu tuổi mạng chung,

10512.       Để trang sử đẹp đóng khung vạn đời.

 

10513.       Rồi Lê Tranh lên ngôi cửu ngũ…

10514.       Lê Tranh là thái tử đầu lòng…

10515.       Lên ngôi, lấy hiệu Hiến Tông,

10516.       Giữ gìn văn hiến tiên rồng đẹp xinh.

 

10517.       Vốn bản tính hiền lành hiếu thuận,

10518.       Chăm giữ gìn truyền thống tiên nhân.

10519.       Vua thường ngỏ với quân thần:

10520.       “Các triều vương đã dày công dựng gầy…

 

10521.       Nên xã tắc được rày vinh hiển,

10522.       Nay khỏi cần tính chuyện canh tân.

10523.       Chỉ cần giữ nếp tiền nhân,

10524.       Bảo trì, với lại bổ sung cho tròn”.  

 

10525.       Giữ chắc đạo làm con hiếu kính,

10526.       Suốt bảy năm chấp chính, Hiến Tông

10527.       Chẳng hề xông xáo Tây Đông,

10528.       Mỗi lo gìn giữ núi sông an bình.

 

10529.       Nhờ đức tính hiền lành như thế,

10530.       Nên quê hương bình trị một thời.

10531.       Bốn bề, lúa mạ xinh tươi;

10532.       Đường sông, đường bộ rạng ngời văn minh.

 

10533.       Nông nghiệp đã tròn xinh, thương nghiệp

10534.       Công nghiệp, cùng theo nếp, thăng hoa…

10535.       Thái bình, lạc nghiệp, âu ca…

10536.       Khiến cung điện, khiến cửa nhà thêm xinh.

 

 

 

10537.       Lại những miếu, những đình trong nước,

10538.       Cũng theo đà, từng bước, dựng xây.

10539.       Lụa là gấm vóc đến hay,

10540.       Lại thương nghiệp cũng ngày ngày mở mang.

 

10541.       Theo đường sá phong quang thuận lợi,

10542.       Thủy lợi cùng phơi phới lưu thông.

10543.       Bán mua nhộn nhịp thuyền sông,

10544.       Mở ra một cảnh ấm nồng phồn vinh.   

 

10545.       Nói tóm lại, văn minh, văn hiến,

10546.       Dưới triều vua Lê Hiến Tông đây

10547.       Rõ là thuận lợi lắm thay!

10548.       Như chim lạc, vút đường bay, nhẹ nhàng!

 

10549.       Chỉ tiếc nỗi thời gian tức vị

10550.       Của ông vua hiếu đễ nhất này

10551.       Đếm chưa tròn mười ngón tay:

10552.       Bảy năm, cánh hạc đã bay về trời!

 

10553.       Bốn ba tuổi đã rời dương thế:

10554.       Khác vua cha đã để lại đời

10555.       Những mười lăm gã con trai,

10556.       Với hai chục gái mãn khai cung đình.

 

10557.       Riêng Hiến Tông cảnh tình có khác,

10558.       Chẳng khả năng “xốc vác” bằng ai:

10559.       Hưởng dương chưa được nửa đời;

10560.       Đường con cái, mỗi năm trai nối dòng.

 

10561.       Hiến Tông mất, Túc Tông nối nghiệp…

10562.       Mặt tiên thiên còn bết bát hơn:

10563.       Lên ngôi chưa “chín nồi cơm”…

10564.       Nửa năm tức vị, đã “buông” ngai vàng.   

 

 

 

10565.       Nghiệp Lê lại truyền sang Uy Mục,

10566.       Là bào huynh của Túc Tông kia.

10567.       Xét trong pho sử đời Lê,

10568.       Chẳng còn trang sử nào phi nhân bằng.

 

10569.       Sao thiên hạ gọi rằng: vua quỷ?

10570.       Khi chàng trai tôn quý dường kia…

10571.       Cành vàng lá ngọc nhà Lê…

10572.       Xuất thân “thánh chủng”, kém gì “thánh linh”.

 

10573.       Ngoài cái việc được sinh từ chúa,

10574.       Lại được nuôi dưỡng ở cung đình;

10575.       Tối ngày đọc sách nghe kinh,

10576.       Ướp thơm hương vị uy linh thánh hiền.

 

10577.       Được un đúc bởi nền đạo thánh,

10578.       Dạy người ta giữ hạnh trung dung:

10579.       Cương thường, nhân nghĩa, hiếu trung…

10580.       Cả căn lẫn cội, nói chung: tuyệt vời!

 

10581.       Sao nhân với duyên ngời rạng thế,

10582.       Mà tên Uy Mục Đế nhà ta

10583.       Lại không vành vạnh anh hoa

10584.       Lại thành vua quỷ vua ma – dị thường?    

 

10585.       Ôi! hai chữ “quỷ vương lưu xú”!

10586.       Hỏi vì đâu? duyên cớ từ đâu?

10587.       Gẫm ra chân lý thẳm sâu:

10588.       Cái phú quý dễ đứng đầu “năng dâm”…

 

10589.       Dẫu lời của thánh nhân đẹp mấy,

10590.       Cũng không bằng “sức quậy” giàu sang.

10591.       Quỷ dâm vây hãm ngai vàng,

10592.       Mượn tay lũ thái giám đang chực chờ…

 

 

 

10593.       Nên dẫu có lệnh vua bảo học,

10594.       Lũ hoạn ngầm săn sóc vua chơi…

10595.       Nàng lan đẹp, nàng huệ tươi…

10596.       Tuổi xuân được mấy, chơi bời vội đi!

 

10597.       Ôi những tiếng thầm thì dâm quỷ,

10598.       Nó khiến con vua tí bỉ đời.

10599.       Vua con cũng thế mà thôi…

10600.       Thế rồi, một thoắt, lên ngôi cửu trùng.

 

10601.       Lũ quỷ mượn khẩu trung thái giám…

10602.       Rằng: xin vua rất sáng rất minh

10603.       Hãy truy cho rõ sự tình,

10604.       Rằng: sao vua vốn là anh kia mà… 

 

10605.       Sao Túc Tông lại là vua trước,

10606.       Để thác rồi nhường bước cho anh.

10607.       Như truy cho rõ ngọn ngành,

10608.       Ấy vì thái hậu đành hanh lắm mồm…

 

10609.       Uy Mục nghe sàm ngôn lũ hoạn,

10610.       Bèn một đành hai đoạn ra tay

10611.       Thủ tiêu bà nội mình ngay!

10612.       (Trường Lạc Hoàng Hậu vợ rày Thánh Tông)…

 

10613.       Vẫn chưa thỏa được lòng căm tức,

10614.       Lại giết phăng hai bậc công thần.

10615.       Một là Văn Lễ họ Đoàn:

10616.       Đảm đương bộ Lễ, chức hàm Thượng thư.

 

10617.       Hai là Quang Bật, Đô ngự sử…

10618.       Tội của ba đương sự, mỗi là:

10619.       Khi vua tiên đế băng hà,

10620.       Ba người chẳng chọn anh, mà chọn em!

 

 

 

10621.       Chỉ chút chuyện nhỏ nhen như thế,

10622.       Mà gã Uy Mục Đế thù dai…

10623.       Một khi lên ngự ngôi trời,

10624.       Thì bèn xuống lệnh giết “người sinh cha”!   

 

10625.       Nghĩa là sát hại bà nội tổ…

10626.       Lại hai viên đức độ lão thần!

10627.       Than ôi! Cái tội sát thân!

10628.       Nói lên cái hạnh của quân vô nghì!

 

10629.       Ngoài việc chẳng kể chi máu mủ,

10630.       Gã vua kia còn đủ điều hư:

10631.       Một là tửu sắc lu bù;

10632.       Hai là say, lại giết bừa cung nhân!

 

10633.       Là những kẻ dự phần yến tiệc…

10634.       Rượu say rồi, lại giết người ta!

10635.       Quỷ vương, danh đã gọi mà!

10636.       Coi sinh mạng kẻ khác là trò chơi!

 

10637.       Thượng bất chánh, hạ thời tắc loạn…

10638.       Quy luật kia đã khẳng định rồi!

10639.       Gieo gió thời gặt bão thôi:

10640.       Cuối cùng quỷ cũng đi đời nhà ma!

 

10641.       Người đã ghét, trời mà khôn cứu…

10642.       Sau bốn năm, nợ máu đầm đìa,

10643.       Một tôn thất của nhà Lê

10644.       Dấy binh đuổi quỷ vương về quỷ cung.  

 

10645.       Người tuy đã chết, nhưng bài học

10646.       Vẫn còn kia, giáo dục con người:

10647.       Rằng phú quý dễ hư đời,

10648.       Dù Khổng dù Mạnh rót lời bên tai!

 

 

 

10649.       Thế mới biết những bài giáo dục

10650.       Bằng “chữ”, sao bằng được “nếp đời”.

10651.       Những ai xa lánh phận người:

10652.       Đắp vàng đắp ngọc, giát trời giát trăng…

 

10653.       Cứ ngỡ thế sẽ rằng xuất chúng.

10654.       Vượt thế trần mà đụng thần tiên!

10655.       Nào ngờ một đảo hai điên:

10656.       Mải mê dục lạc, triền miên luân hồi…

 

10657.       Quỷ vương thất lộc rồi, tôn thất

10658.       Giản Tư Công (tên thật: Lê Oanh).

10659.       Giận ai bức tử mẹ mình,

10660.       Lại làm cho cả gia đình tan hoang…

 

10661.       Bèn nhét xác quỷ vương vào súng

10662.       Cho nổ tung (thật cũng đáng đời!)…

10663.       Lê Oanh từ đấy lên ngôi:

10664.       Tức Lê Tương Dực, nối đời nhà Lê.   

 

10665.       Nhưng… vận nước đã suy từ độ

10666.       Lê Thánh Tông nở rộ anh hoa…

10667.       Rồi, từng bước một, quê ta

10668.       Theo chân bạo chúa, mà sa sút dần.

 

10669.       Từ Tương Dực thế chân Uy Mục,

10670.       Dẫu triều đình có bớt máu me;

10671.       Nhưng còn rượu, nhưng còn chè…

10672.       Tệ xa hoa, lãng phí thì gấp trăm!

 

10673.       Ngoài rượu, gái lăng nhăng, Tương Dực

10674.       Còn chơi trò kiến trúc quy mô:

10675.       Sai chàng thợ Vũ Như Tô

10676.       Xây Điện Trăm Nóc (để cho bằng “người”!)

 

 

 

10677.       Lại xây một Cửu Trùng Đài bự

10678.       Để tôn vinh cái tự ngã mình;

10679.       Còn điên đảo lấy ngày sinh

10680.       Làm Thiên Bảo Thắng Tiết kinh động trời!

 

10681.       Lại chọn bắt những người gái đẹp,

10682.       Bắt trần truồng – cởi hết áo xiêm…

10683.       Hò lơ… chèo những con thuyền

10684.       Như đàn tiên dạo khắp miền Hồ Tây.    

 

10685.       Chuyện sa đọa mặt dày mày dạn

10686.       Của anh chàng vua trác táng này

10687.       Vẫn chưa ngừng lại nơi đây:

10688.       Năm năm sau, kể từ ngày lên ngôi,

 

10689.       Tương Dực còn nghe lời hiệu úy*

10690.       Chặt đầu mười lăm vị vương công.

10691.       Khiến cho oán chất hận chồng,

10692.       Bốc thành biển lửa mênh mông bốn trời.

*Hiệu úy Hữu Vĩnh

 

10693.       Trước hết, lửa bùng nơi Kinh Bắc

10694.       Với nhóm Thân Duy Nhạc hào hùng.

10695.       Đất Sơn Tây có Trần(1), Phùng(2)…

10696.       Trần Công Ninh cũng chiếm vùng An Lăng…

(1)(2): Trần Tuân, Phùng Chương

 

10697.       Xứ Nghệ có Trịnh Hưng, Văn Triệt…

10698.       Hải Phòng thì… Đế Thích giáng sinh.

10699.       (Trần Cảo, ấy thực là tên

10700.       Mạo xưng Đế Thích, dấy lên… tranh hùng)…

 

10701.       Bấy giờ có quận công Duy Sản

10702.       Đã nhiều phen can gián “Trư Vương”*;

10703.       Hôn quân đã chẳng mang ơn,

10704.       Còn dùng hình trượng đả thương công thần.   

Em Tương Dực

 

10705.       Trịnh Duy Sản thập phần phẫn nộ,

10706.       Bèn dấy binh đánh đổ Trư Vương.

10707.       Bắt y đền nợ máu xương,

10708.       Rồi đem thiêu xác (chẳng chôn thi hài)!

 

10709.       Thanh toán Tương Dực rồi, Duy Sản

10710.       Cùng các quan bè đảng đồng tâm

10711.       Đưa Lê Y – chắt Thánh Tông

10712.       Lên ngôi vua – hiệu Chiêu Tông – kế vì.

 

10713.       Bởi nguyên khí nhà Lê đã kiệt,

10714.       Cả vương triều quen nết đa dâm.

10715.       Nên thiên địa hóa phong trần,

10716.       Bốn phương giặc giã ầm ầm nổi lên.

 

10717.       Trong đám giặc có tên Trần Cảo,

10718.       Tin sấm truyền mách bảo thiên cơ.

10719.       Mượn danh Đế Thích, phất cờ,

10720.       Dấy binh như nước vỡ bờ một khi.

 

10721.       Rồi kéo đến bờ kia sông Nhị,

10722.       Quyết một lòng gắm ghé kinh đô.

10723.       Tình hình núi lệch non xô,

10724.       Mà Trư Vương mãi xô bồ truy hoan!  

 

10725.       Trịnh Duy Sản vốn trang danh tướng,

10726.       Đã dày công dưới trướng Trư Vương.

10727.       Trong bao công trận chiến trường:

10728.       Công đầu là diệt Quỷ vương năm nào!

 

10729.       Giúp Tương Dực ngôi cao tức vị,

10730.       Để được phong làm Mỹ Huệ Hầu…

10731.       Lại còn đệ nhất công lao,

10732.       Là xông vào giữa huyệt sào đối phương…

 

 

10733.       Tung cú hồi mã thương đẹp nhất,

10734.       Giết ngay tên tướng giặc Trần Tuân.

10735.       Đúng khi gã nọ ăn mừng

10736.       Vì vừa đại thắng được quân Lê triều!

 

10737.       Những công trận rất nhiều như vậy,

10738.       Vẫn không hề được cái ông vua…

10739.       Làm vua mà chẳng ra vua…

10740.       Vong ân, bất nghĩa, hồ đồ, vô tri…

 

10741.       Đối xử chẳng ra gì như thể

10742.       Bậc công thần ấy kẻ tội đồ.

10743.       Cũng vì khinh trọng hàm hồ

10744.       Thác rồi, chẳng một nấm mồ mà chôn!  

 

10745.       Trở lại chuyện Thủy Đường Trần Cảo

10746.       Mượn danh Đế Thích tạo thời cơ:

10747.       Đem quân gắm ghé kinh đô,

10748.       Khiến Tương Dực bỏ ngôi vua, chạy dài.

 

10749.       Nhưng Trần Cảo là ai? Có thuyết

10750.       Cho Cảo này là kiếp hậu thân

10751.       Của ngươi Trần Cảo Hồ Ông,

10752.       Là tôn thất của triều Trần năm xưa.

 

10753.       Do triều Minh mưu đồ xâm lược

10754.       Chìa Cảo ra và buộc Lam Sơn

10755.       Phải trao đương sự ngôi vương

10756.       (Ý đồ để đoạt giang sơn Lạc Hồng).

 

10757.       Nhưng Lê Lợi dễ hòng mắc bẫy,

10758.       Đã giết ngay tên ấy để rồi

10759.       Tế trời cáo đất lên ngôi…

10760.       Ấy Lê Thái Tổ danh ngời sử xanh.

 

 

 

10761.       Điều lạ là tính danh Trần Cảo

10762.       Do Vương Thông chỉ đạo làm vua

10763.       Với tên Trần Cảo bây giờ

10764.       Không sai một mảy. Y như cơ trời!  

 

10765.       Lại nữa, hiệu hai người cũng giống:

10766.       Hiệu trước là Thiên Ứng; hiệu sau

10767.       Là Thiên Khánh: khác gì nhau!

10768.       Cái trùng hợp nó nhuốm màu tâm linh!

 

10769.       Nên thiên hạ đồng tình cách nghĩ:

10770.       Trần Cảo nay đích thị “Hồ Ông”…

10771.       Những mang mối hận trong lòng,

10772.       Nên đầu thai để phản công báo thù!

 

10773.       Quân Trần Cảo dẫu cho thắng nước,

10774.       Đã chiếm kinh đô được một thời,

10775.       Nhưng do chưa đủ “mệnh trời”,

10776.       Cuối cùng cũng bị đuổi lui ra ngoài.

 

10777.       Trịnh Duy Sản ra oai một trận,

10778.       Xua quân Trần lùi tận Chí Linh.

10779.       Bấy giờ, hăm hở công danh,

10780.       Sản liền dẫn một toán tinh binh… Và

 

10781.       Xông vào hang cọp mà bắt cọp!

10782.       Tiếc thay, sa phải chuốc  “dụ mồi”:

10783.       Phục binh đã sẵn đây rồi,

10784.       Thế là hổ tướng đành rơi hang hùm! 

 

10785.       Quân Trần Cảo dẫu không dứt điểm

10786.       Triệt vua Lê để chiếm ngai vàng.

10787.       Nhưng trong suốt một thời gian,

10788.       Đã gây bao cảnh tóc tang ngặt nghèo.

 

 

 

10789.       Nó khiến cho Lê triều nghiêng ngửa,

10790.       Dẫn đường đi đến chỗ tiêu vong.

10791.       Triệt xong Duy Sản, Trần quân

10792.       Lại ra sức tiến về Thăng Long thành.

 

10793.       Rồi một trận long tranh hổ đấu,

10794.       Rồi một phen sông máu núi xương.

10795.       Cuối cùng, dứt điểm chiến trường:

10796.       Quân Lê đuổi được đối phương họ Trần.

 

10797.       Sau hai trận đã gần như thắng

10798.       (Duy mỗi điều triệt chẳng được vua),

10799.       Quân Trần Cảo kể như thua:

10800.       Bèn lui về giữ cõi bờ Lạng Nguyên.

 

10801.       Cuộc chiến giữa đôi bên: Trần Cảo

10802.       Và triều đình điên đảo Chiêu Tông

10803.       Kéo dài suốt mấy thu đông…

10804.       Lấy sông Minh Nguyệt mà phân đôi bờ.  

 

10805.       Rồi Trần Cảo, kể như yếm thế,

10806.       Bèn truyền ngôi “hoàng đế” cho con

10807.       Là Trần Cung – đoạn “lên non”

10808.       Quy y Phật, lấy không môn rửa lòng…

 

10809.       Sau nhiều trận thư hùng tiếp diễn,

10810.       Cuộc tranh vương mới đến “hạ hồi”;

10811.       Nhờ công lao của một người:

10812.       Mạc Đăng Dung, hổ tướng nơi Lê triều.

 

10813.       Rồi kẻ thắng triệt tiêu kẻ bại,

10814.       Quy luật đời nó phải thế thôi.

10815.       Cha con Trần Cảo, hai người:

10816.       Cha thời biệt tích, con thời mạng vong.

 

 

 

10817.       Sau khi đã dẹp xong Trần Cảo,

10818.       Triều đình Lê càng “náo nhiệt” hơn.

10819.       Vì chưng Trịnh, Nguyễn tranh cường:

10820.       Chẳng tay nào chịu “nhường cơm” tay nào!

 

10821.       Ai cũng cậy công cao lực lớn,

10822.       Nuôi ý đồ bành trướng không thôi…

10823.       Lăm le đợi chiếm “ngôi trời”,

10824.       Để cho thỏa cái “thằng tôi” lăng loàn. 

 

10825.       Bên Nguyễn là An Hòa Hầu nọ,

10826.       Tính danh là Hoàng Dụ; bên kia

10827.       Là Vĩnh Hưng Bá Trịnh Tuy,

10828.       Choảng nhau cho máu đầm đìa Thăng Long.

 

10829.       Một khi thượng đã không ra thượng,

10830.       Thì hạ bèn nổi chướng lên ngay:

10831.       Luật đời nó thế xưa nay…

10832.       Bốn phương, nho đạo mỗi ngày suy vi.

 

10833.       Thoạt đầu, Dụ đánh Tuy , thua chạy

10834.       Cúp đuôi chồn tận mãi Sơn Nam;

10835.       Để rồi lại được Trần Chân

10836.       –Con nuôi Duy Sản – giúp quân phục thù.

 

10837.       Thế là Dụ lại thua! Lại chạy

10838.       Về tận Thanh Hóa vậy (Nam Đô)…

10839.       Trần Chân thắng trận thừa cơ

10840.       Nghênh ngang lấn cả quyền vua, thị hùng…

 

10841.       Bấy giờ, Mạc Đăng Dung mưu lược

10842.       Bèn dụng ngay cái chức thông gia:

10843.       Cưới ngay con gái người ta

10844.       Cho con trai của lão, là Đăng Doanh!   

 

 

 

10845.       Từ ấy, hai họ thành quyến thuộc…

10846.       Và sức kia thêm… vượt cửu trùng…

10847.       Bấy giờ nơi chốn triều trung

10848.       Phong thanh câu sấm nội dung như vầy:

 

“Trần hữu nhất nhân,

Vi thiên hạ quân.

Thố đầu hổ vĩ,

Tế thế an dân.”

 

10849.       Ôi, câu sấm thập phần đáng ngại!

10850.       Khiến cho ba quan đại thần kia

10851.       Vội vào tâu với vua Lê:

10852.       Phải tiên hạ thủ không thì… mất ngôi!

 

10853.       Chiêu Tông sớm nghe lời, vội vã

10854.       Gọi Chân vào rồi hạ thủ ngay.

10855.       Trước sau một nhóm tớ thầy,

10856.       Sa cơ phải chịu phơi thây đình tiền!

 

10857.       Trước cái chết rất nên oan uổng

10858.       Của Trần Chân, chủ tướng của mình,

10859.       Ba quân còn lại quyết tình

10860.       Phất cờ gióng trống về kinh phục thù.

 

10861.       Trước hết chúng ép vua phải giết

10862.       Ba đại thần hại chết Trần Chân.

10863.       Trả thù xong, cả ba quân

10864.       Dưới quyền Nguyễn Kính vẫn không rút về!  

 

10865.       Hẳn vì lính chẳng chê cơm chúa:

10866.       Sau một phen được ở kinh thành,

10867.       Nếm mùi chả lịch nem thanh…

10868.       Chúng bèn quyết bám trụ thành Thăng Long!

 

 

 

10869.       Cái cảnh loạn thật không tả xiết!

10870.       Triều đình Lê thấm mệt, bèn sai

10871.       Mạc Đăng Dung, vị tướng tài

10872.       Ra quân đuổi giặc ra ngoài kinh đô!

 

10873.       Rồi cái cảnh hai vua tái diễn:

10874.       Trịnh Tuy, nương những biến động này,

10875.       Bèn tìm vua khác lên thay…

10876.       Cũng tôn thất họ Lê này: Lê Do.

 

10877.       Rồi cấp báo tin cho Nguyễn Kính

10878.       Rút quân về, phụ chính tân quân.

10879.       Thế là một cuộc thư hùng

10880.       Lại diễn ra giữa hai ông vua này!

 

10881.       Lộc đỉnh ký kéo dài năm tháng:

10882.       Ngàn ngày đêm, vạn vạn niềm đau.

10883.       Nực cười bạn duật tranh nhau,

10884.       Để cho mỗi lão ông câu hưởng lời!   

 

10885.       Kết thúc cuộc chiến rồi, họ Mạc

10886.       Lên chức quyền, lấn át Chiêu Tông.

10887.       Ra vào cung cấm thong dong…

10888.       Nghênh ngang võng phượng xe rồng… khác chi…

 

10889.       Trước dã tâm soán vì thấy rõ,

10890.       Chiêu Tông bèn lén bỏ đi ngay.

10891.       Chạy về tận cõi Sơn Tây,

10892.       Rồi ban chiếu bốn phương rày cần vương.

 

10893.       Gã họ Mạc tìm phương đối phó:

10894.       Lập ngay em vua nọ làm vua.

10895.       Thế là nước lại hai vua:

10896.       Bên Chiêu Tông, lại thêm vua Sinh Hoàng!

 

 

 

10897.       Dân đã khổ lại càng thêm khổ:

10898.       Một rừng mà hai hổ – khó thay!

10899.       Đã đọa đày thêm đọa đày:

10900.       Một nước lại có ngày rày hai vua!

 

10901.       Chuyện nó thế: đời như thiếu đạo…

10902.       Cái gọi là khí hạo nhiên kia,

10903.       Thì đời thêm loạn thêm ly…

10904.       Còn chi Thái Tổ, còn gì Thánh Tông !    

 

10905.       Trở lại chuyện Chiêu Tông ngày nọ…

10906.       Lén vượt ra khỏi rọ kinh thành,

10907.       Tìm về cõi Mộng Sơn xanh

10908.       Rồi được các tướng trung thành cần vương…

 

10909.       Các họ Hà, Lê, Đàm, Trần, Nguyễn…

10910.       Khắp ba phương họp đến khuôn phò…

10911.       Tạo thành lực lượng khá to,

10912.       Khiến cho họ Mạc phải co cụm mình.

 

10913.       Nhưng, thoắt cái, sự tình nghiêng ngả:

10914.       Bởi chưng, từ Thanh Hóa, Trịnh Tuy

10915.       Bỗng dưng xuất hiện bất kỳ,

10916.       Đưa Chiêu Tông tức tốc về xứ Thanh.

 

10917.       Lại ra lệnh, giãn binh các xứ:

10918.       Ai ở đâu cứ tự quay về.

10919.       Thế là từ chỗ xum xuê,

10920.       Tướng công còn mỗi Trịnh Tuy khuôn phò.

 

10921.       Gặp cơ hội trời cho, họ Mạc

10922.       Bèn xua quân đánh rát một khi.

10923.       Tai bay vạ gió bất kỳ,

10924.       Uổng đời cái gã Trịnh Tuy dở người!   

 

 

 

10925.       Trịnh Tuy đã thác rồi, họ Mạc

10926.       Bèn ra tay gom các đối phương

10927.       Đưa ra trảm giữa pháp trường,

10928.       Dọn đường cho gã đường đường lên ngôi!

 

10929.       Về mặt Chiêu Tông… thời họ Mạc

10930.       Chẳng đem ra nơi pháp trường kia,

10931.       Mà cho hành thích giữa khuya…

10932.       Ý cho thiên hạ khỏi bề dèm pha!

 

10933.       Chiêu Tông thác, thế là “lá chắn”

10934.       – Vua Sinh Hoàng – mất hẳn lý do

10935.       Để tồn tại – để “đôi co”…

10936.       Vì chưng “đối tượng” bây giờ còn đâu!

 

10937.       Thế là chẳng bao lâu, họ Mạc

10938.       Sau khi trừ xong các nghịch duyên…

10939.       Bèn cho đồng bọn quan viên

10940.       Đứng lên (quỳ xuống) đệ liền tấu chương…

 

10941.       Thỉnh cầu An Hưng Vương tức vị!

10942.       Để giúp đời trường trị nghìn thâu…

10943.       Chiếu nhường ngôi tiếp theo sau,     

10944.       Để cho chính nghĩa thêm màu mè hơn!  

 

10945.       Từ ấy, Mạc Đăng Dung xưng đế

10946.       Lập nên nhà Mạc, thế nhà Lê.

10947.       Còn Thống Nguyên Đế còn kia,

10948.       Thì ban độc dược đuổi về âm cung!

 

10949.       Nhà Lê “trả nghiệp” trong thoáng chốc

10950.       Với những gì thảm khốc lắm thay!

10951.       Khác gì một cuộc trả vay…

10952.       Thoạt tiên, Lê Lợi giết ngay vua Trần…

 

 

 

10953.       (Là Trần Cảo – ấy nhân danh để

10954.       Lê Lợi cầu Minh đế sắc phong

10955.       Làm quốc vương ngự Thăng Long;

10956.       Lê Lợi làm Vệ quốc công – vi thần!)

 

10957.       Sau khi được sắc phong như thế,

10958.       Kể như cầm chính nghĩa trong tay,

10959.       Lê Lợi bèn “xuống đòn” ngay:

10960.       Thủ tiêu Trần Cảo mà thay bằng… mình!

 

10961.       Cái khởi đầu đã linh tinh thế,

10962.       Việc tiếp theo càng tệ tồi hơn.

10963.       Thói đời: được cá quăng nôm,

10964.       Được chim quăng ná, nghĩ buồn lắm thay!   

 

10965.       Trong số những nhân tài thuở ấy

10966.       Có Trần Nguyên Hãn đại tài ba;

10967.       Mỗi duy có một tội là:

10968.       Hãn là tôn thất anh hoa nhà Trần!

 

10969.       Vì lẽ đó “Minh công” Thái tổ

10970.       Bèn tìm duyên tìm cớ linh tinh

10971.       Khép ngay Hãn tội tày đình…

10972.       Để rồi đem xử tử hình thẳng tay!

 

10973.       Sao cớ sự thế này? Chỉ bởi

10974.       Họ Lê kia có mỗi “sợ Trần”.

10975.       Mười đời sau, tới Chiêu Tông

10976.       Cũng hàm hồ giết Trần Chân, cũng vì

 

10977.       Cái nỗi sợ Trần, y như vậy!

10978.       Do đó mà gánh lấy tai ương

10979.       (Vì Chân tạo “thế tương đương”,

10980.       Khiến cho họ Mạc khó đường soán ngôi)!

 

 

 

10981.       Họ Lê đã tuyệt rồi, họ Mạc

10982.       Bèn lên ngôi, khai mạc tân triều.

10983.       Đăng Dung dẫu phận ngư tiều

10984.       Song là miêu duệ “Trần triều trạng nguyên”.  

 

10985.       Mạc Đỉnh Chi, ấy tên danh sĩ

10986.       Nổi danh trong sử ký nước nhà.

10987.       Đã tài học vấn bao la,

10988.       Lại thêm phẩm hạnh nguy nga tót vời.

 

10989.       Xưng là cháu bảy đời của trạng,

10990.       Đăng Dung bèn khuếch tán gia uy

10991.       Bằng: truy tôn Mạc Đỉnh Chi:

10992.       “Ninh Vân hoàng đế”… uy nghi bất phàm…

 

10993.       Có điều, dẫu trải ngàn mưu tính,

10994.       Nhưng người kia há định bằng trời.

10995.       Như nhà Mạc: kém thiên thời,

10996.       Lại non địa lợi, lại vơi nhân hòa…

 

10997.       Nên chẳng giữ sơn hà Đại Việt

10998.       Được lâu đời, lâu kiếp như ai.

10999.       Trước sau truyền được năm đời

11000.       Cộng chung sáu sáu(66) năm rồi… phù vân!

 

11001.       Theo nếp của nhà Trần thuở ấy,

11002.       Dung sớm lên ngôi Thái thượng hoàng

11003.       Sau hai năm ngự ngai vàng.

11004.       (Nhường cho thái tử Doanh làm “đương kim”)… 

 

11005.       Doanh tuổi thọ chẳng bền được mấy:

11006.       Mười một năm tung tẩy ngôi trời,

11007.       Hưởng dương bốn bốn tuổi đời,

11008.       Tiếp theo, Phúc Hải nối ngôi trị vì.

 

 

 

11009.       Nhưng, “lực” Hải còn suy hơn bố:

11010.       Lên ngai vàng mỗi có năm năm;

11011.       Để rồi dương giáng âm thăng:

11012.       Tử vi tinh lại sớm băng chân trời!

 

11013.       Rồi đứa bé bốn đời nhà Mạc

11014.       Thay ông cha gánh vác sơn hà.

11015.       Tuổi hài nhi chửa lên ba,

11016.       Tuyên Tông ấy hiệu; tên là Phúc Nguyên.

 

11017.       Vậy mà… mười sáu năm trên ngôi báu,

11018.       Trải bao phen sông máu núi xương…

11019.       Nỗi Lê Trịnh Mạc tranh cường…

11020.       Ấy nhờ ở sức đảm đương trung thần.

 

11021.       Có một dấu son gần tuyệt đối

11022.       Mà Mạc triều vượt trội, vô song…

11023.       Ấy là các bậc tôi trung:

11024.       Dẫu vai phụ chính lẫy lừng quyền uy… 

 

11025.       Vẫn không tranh cướp gì ngôi báu

11026.       Của ấu vương đương náu nương mình.

11027.       Việc mà ở các triều đình

11028.       Của quá khứ đã thường tình xảy ra!

 

11029.       Lại, trong suốt thời nhà Mạc ấy,

11030.       Hiếm thấy người phản lại quân vương.

11031.       Đôi khi gặp cảnh cùng đường,

11032.       Phải quỳ tạm trước đối phương, quy hàng…

 

11033.       Gọi là tạm, vì rằng sau đó,

11034.       Như gặp thời thuận gió…xoay buồm…

11035.       Thì “người hàng giặc” luôn luôn

11036.       Sớm quay đầu lại với nguồn cội xưa…

 

 

 

11037.       Đấy há phải tình cờ đâu nhỉ?

11038.       Hẳn bên trong tiềm ý sâu xa…

11039.       Rằng nhà Mạc – rằng Mạc gia…

11040.       Cháu con Mạc Đỉnh Chi, là hiền nhân!

 

11041.       Là dư đức khoan dung nhân nghĩa,

11042.       Lại phúc tiên tổ để dồi dào.

11043.       Nên dù thọ mệnh chẳng bao,

11044.       Mà đức mệnh lại dồi dào lắm thay!  

 

11045.       Nhà Lê mất về tay họ Mạc,

11046.       Sử sách kia bôi bác cũng nhiều,

11047.       Nhưng… coi chừng… kẻo “một chiều”:

11048.       Vì chưng nội lực Lê triều đã suy…

 

11049.       Trải bao đời mê si dâm loạn,

11050.       “Hạt giống Lê” đã táng tận rồi!

11051.       “Vua heo” “Vua quỷ” đã đời…

11052.       Vua đã hỏng, lấy gì tôi trung thần?

 

11053.       Vả quy luật cõi trần nó thế:

11054.       Ai mạnh thì đế đế vương vương;

11055.       Còn ai dở dở ương ương,

11056.       Trước sau cũng giữa đấu trường phơi thây!

 

11057.       Cái thiên mệnh xưa nay đề cập

11058.       Chẳng qua là quy luật, thế thôi!

11059.       Nhà Lê hết sứ mệnh rồi,

11060.       Vậy thì nhà Mạc thay ngôi, cũng thường!

 

11061.       Dẫu Mạc tướng có thương Lê chúa

11062.       Cũng khôn đành bỏ lỡ cơ may.

11063.       Một khi cờ đã đến tay,

11064.       Hỏi ai chẳng phất? xưa nay lẽ hằng!   

 

 

 

11065.       Dù triều Mạc khoàng trăm năm lẻ

11066.       Chẳng có gì vẹn vẻ tròn vang…

11067.       Chẳng gì chói lọi vinh quang…

11068.       Như công huân của những trang “đại hùng”

 

11069.       (Nói vị dụ: đứcTrần Hưng Đạo…)

11070.       Nhưng xét về cái đạo khoan dung…

11071.       Lại thêm cái đức tinh trung…

11072.       Thì vua tôi Mạc cũng không kém người!

 

11073.       Đức khoan hậu  tỏa ngời chính sách:

11074.       Một là không khiển trách tha nhân…

11075.       Như ai một lỡ hai lầm,

11076.       Mà nay hối cải nhất tâm quay về…

 

11077.       Thì nhà Mạc sẵn bề tha thứ,

11078.       Đãi ngộ y như cũ… khoan hòa…

11079.       Cũng vì tâm nọ bao la,

11080.       Sẵn sàng mở lượng hải hà cho nhau…

 

11081.       Nên nhà Mạc có bao quân, tướng

11082.       Đã quay về dưới trướng Đăng Dung

11083.       Để lập nên những kỳ công…

11084.       Ấy là dấu ấn son trong Mạc triều!   

 

11085.       Ngoài việc trọng dụng nhiều tướng võ,

11086.       Nhà Mạc còn mở ngõ thanh vân

11087.       Để cho các bậc văn thần

11088.       Của phe nghịch được tiến thân dễ dàng…

 

11089.       Tóm lại, nhờ đức khoan dung nọ

11090.       Mà Mạc triều mới có năng nhân…

11091.       Có dũng tướng, có mưu thần,

11092.       Giúp cho nước được đôi phần vẻ vang!

 

 

 

11093.       Dẫu đứng trước vô vàn gian khó,

11094.       Phải đêm ngày đối phó, liên miên…

11095.       Nhưng triều Mạc vẫn không quên

11096.       Việc đào tạo Sĩ: mối giềng quốc gia!

 

11097.       Trong triều Mạc, những khoa thi cử

11098.       Đã trội hơn bất cứ triều nào…

11099.       Rõ là điều đáng tự hào

11100.       Với nguồn đào tạo dồi dào trạng nguyên…

 

11101.       Sáu lăm (65) năm nắm quyền chỉ đạo,

11102.       Hăm mốt (21) khoa thi tạo nhân tài.

11103.       Năm trăm tiến sĩ đăng đài,

11104.       Hai mươi mốt trạng nguyên: ai sánh bằng!  

 

11105.       Cả khi về Cao Bằng, nhà Mạc

11106.       Vẫn không ngừng mở các khoa thi.

11107.       Lại còn một chuyện đáng ghi

11108.       Là trong các vị vinh quy đỗ đầu

 

11109.       Có một nữ anh hào cập đệ

11110.       Phương danh là thị Duệ - tài hoa…

11111.       Tay tiên gió táp mưa sa…

11112.       Bút thần vẫy mực, vượt qua nam tài!

 

11113.       Điều ấy nói lên hai ý nghĩa

11114.       Thứ nhất là: Mạc thị sùng Nho,

11115.       Hai là Mạc thị tự do,

11116.       Chẳng theo “nam hữu nữ vô”… “đạo thường”.

 

11117.       Xét về mặt văn chương nghệ thuật:

11118.       Ngoài danh tài nổi bật: Bỉnh Khiêm,

11119.       “An Nam Lý Học Trình Tuyền”

11120.       Còn Hà Nhậm Đại, lại thêm Nguyễn Hàng…

 

 

 

11121.       Truyện ký có Văn An, tác phẩm

11122.       Đề “Ô Châu Mạn Lục” lại thêm

11123.       “Truyền Kỳ Mạn Lục”… vẽ nên

11124.       Bao nhiêu nét đẹp thần tiên nước nhà!  

 

11125.       Tác giả truyện này là Nguyễn Dữ,

11126.       Từng nổi danh hay chữ gần xa.

11127.       Về nghệ thuật kiến trúc ta

11128.       Dưới thời Mạc cũng thăng hoa ít nhiều!

 

11129.       Công với tội, hai điều xen kẽ…

11130.       Khuyết và ưu, khó thể đong lường.

11131.       Thôi thì, một giấc hoàng lương…

11132.       Nhiễu điều phủ lấy giá hương, cũng là!

 

11133.       Trong thời Mạc, có ba giòng họ:

11134.       Tranh giành nhau kẻ đó người đăng…

11135.       Một là họ Trịnh đa năng,

11136.       Với câu danh nghĩa xưng rằng: phù Lê.

 

11137.       Hai là họ Nguyễn kia – cũng thế…

11138.       Cũng mượn danh Lê, để tranh hùng.

11139.       Ba là họ Mạc (Đăng Dung),

11140.       Xét ra ba họ cũng cùng ngụy thôi!

 

11141.       Trịnh với Nguyễn mượn chơi danh nghĩa

11142.       Xét ra thì cũng ngụy trá hình…

11143.       Mượn danh chính nghĩa linh đình,

11144.       Thực ra cũng để lợi mình đó thôi!   

 

11145.       Cho nên cả ba “người” đều ngụy,

11146.       Có điều riêng Mạc thị: ngụy… chân!

11147.       Còn Trịnh, Nguyễn… thảy “ngụy ngầm”…

11148.       Nghĩa là ngoài chính, nhưng trong thì… tà!

 

 

 

11149.       Cuộc đấu giữa ba nhà… cùng ngụy,

11150.       Khiến cho cương cho kỷ tan tành.

11151.       Muôn dân lâm họa chiến tranh,

11152.       Khiến cho xã tắc sớm thành tang thương!

 

11153.       Vì cái nỗi nhiễu nhương trong nước,

11154.       Gà nhà bôi mặt cước quyền nhau.

11155.       Khiến cho nội trị, ngoại giao

11156.       Thảy đều lâm thế chư hầu Bắc phương.

 

11157.       Sao kể hết nguồn cơn quốc nhục,

11158.       Một khi vua nhà nước Đại Nam

11159.       Khấu đầu nơi ải Nam Quan

11160.       Xin cùng Minh sứ đầu hàng nhà Minh!

 

11161.       Để rồi được “thương tình” giáng chức:

11162.       Từ một An Nam quốc uy nghi,

11163.       Thành một “đô thống sứ ty”:

11164.       Kiểu như một tỉnh thuộc về Bắc phương! 

 

11165.       Vì ôm mối nhục khôn nhẫn được,

11166.       Mạc Đăng Dung ngày một hao mòn.

11167.       Sau một năm ốm liệt giường,

11168.       Đã mang mối nhục về luôn suối vàng!

 

11169.       Trong cái thế như tam quốc nọ,

11170.       Ba triều vua gấu ó tương tranh.

11171.       Ngoài nhà Mạc tự nhân danh,

11172.       Còn Trịnh, Nguyễn lại “kinh doanh” Lê triều!

 

11173.       Nghĩa là mượn cái chiêu bài đẹp

11174.       Là phù Lê để dẹp đối phương.

11175.       Tìm đường tranh bá đồ vương…

11176.       Cuối cùng, để đoạt giang sơn về mình!

 

 

 

11177.       Nước Đại Việt trong tình cảnh ấy

11178.       Thực là điêu linh vậy. Vì chưng

11179.       Chiến tranh là “chẳng đặng đừng”,

11180.       Huống tương tàn lại càng không ra gì!

 

11181.       Trong cái buổi thời suy quỷ lộng

11182.       Trịnh, Nguyễn cùng gióng trống phù Lê.

11183.       Thoạt đầu, tướng Nguyễn Kim kia

11184.       Không thần phục Mạc, rút về Ai Lao.   

 

11185.       Rồi sau đó, nêu cao cờ nghĩa,

11186.       Dựng Duy Ninh, miêu duệ Lê triều,

11187.       Khiến muôn sĩ thứ ùa theo…

11188.       Để rồi một sớm một chiều nên công…

 

11189.       Chiếm lĩnh cả một vùng Thanh Hóa,

11190.       Lập chiến công giòn giã Nam Đô.

11191.       Bấy giờ, trong cảnh thế cô,

11192.       Có viên quan Mạc vội hô: xin hàng!

 

11193.       Viên quan ấy là Dương Bất Nhất,

11194.       Lựa thời cơ đầu độc Nguyễn Kim;

11195.       Trả thù cho Mạc xong, bèn

11196.       Trốn về với Mạc (khá khen trung thần!)…

 

11197.       Nguyễn Kim thác, và ông rể quý

11198.       Vội thừa cơ soán vị cần vương…

11199.       Giết phăng em vợ, Nguyễn Uông…

11200.       Lại lăm le “nhổ rễ” luôn Nguyễn Hoàng…

 

11201.       Hoàng, chọn kế trong tam thập lục:

11202.       Xin xung phong về đất Ô Châu.

11203.       Mở màn một cuộc bể dâu…

11204.       Gà nhà bôi mặt đá nhau tưng bừng.  

 

 

 

11205.       Sau nhiều trận thư hùng quyết liệt,

11206.       Mạc xem như khánh kiệt, chỉ còn

11207.       Một vùng rừng núi Lạng Sơn

11208.       Cao Bằng – cố thủ để nương náu đời.

 

11209.       Tam quốc mỗi còn hai: Trịnh, Nguyễn…

11210.       Với một bên: Trịnh Kiểm, đàng ngoài -

11211.       Mượn danh Lê để tranh tài

11212.       Với “lưỡng đầu chế” gồm hai chức quyền.

 

11213.       Một là vua-Lê-trên-danh-nghĩa…

11214.       Còn thực quyền thì để dành riêng

11215.       Cho gia tộc Trịnh chuyên quyền,

11216.       Với năng lực quả là trên cơ nhiều.

 

11217.       Khi Lê đã “xế chiều” nội lực:

11218.       (Tuổi thọ còn vài chục mà thôi)…

11219.       Thì họ Trịnh lại “dài hơi”:

11220.       Một ông chúa chở ba đời ông vua!

 

11221.       Ngoài Trịnh Kiểm thọ dư sáu chục,

11222.       Trịnh Tương còn nội lực dôi hơn:

11223.       Năm mươi năm lẻ cầm cương…

11224.       Giúp cho dân thịnh quốc cường kém ai!  

 

11225.       Sáu đời chúa từ đời Trịnh Kiểm

11226.       Tới Trịnh Cương, thể hiện hưng thời;

11227.       Với tiên thiên khí hơn đời:

11228.       Dồi dào nội lực, rạng ngời tinh anh.

 

11229.       Chỉ tới đời Trịnh Doanh (thứ bảy)

11230.       Thì Trịnh triều mới sẩy bước chân.

11231.       Từ vai lãnh đạo tu thân

11232.       Tề gia trị quốc mười phân vẹn mười;

 

 

 

11233.       Thoắt sút bậc thành tồi thành tệ,

11234.       Thành kẻ tàn kẻ phế vô năng;

11235.       Kẻ hồ đồ, kẻ lăng nhăng;

11236.       Túi cơm giá áo như thằng thất phu.

 

11237.       Luật hưng phế là như thế đó:

11238.       Có ai giàu ba họ bao giờ?

11239.       Ấy câu tục ngữ ngàn xưa

11240.       Nói lên cái lẽ thừa trừ nhân sinh.

 

11241.       Sau sáu đời anh minh điều độ:

11242.       Họ Trịnh, ngang đời của Trịnh Giang;

11243.       Bắt đầu sa sút bậc thang:

11244.       Chẳng “còn” văn võ song toàn như xưa… 

 

11245.       Bắt đầu thích “mây mưa” hơn “nắng” ;

11246.       Thích “ngọt” hơn thích “đắng”. Thích “chơi”

11247.       Hơn là “gánh trách nhiệm đời”;

11248.       Thích “hưởng thụ”, thích “đã đời”. Thích “hư”…

 

11249.       Một khi đã thích hư, thì hẳn

11250.       Dẫu “làm chi cũng chẳng nên chi”;

11251.       Ngoài những việc cổ “lai hy”

11252.       Như gian dâm với cung phi tiền triều…

 

11253.       Lại hạ sát rất nhiều “kẻ sĩ”,

11254.       Những trung thần chẳng để “chúa chơi”.

11255.       Bao tôi trung mất mạng rồi

11256.       Chỉ còn tôi nịnh “đã đời gió trăng”.

 

11257.       Thượng bất chính, hạ năng tắc loạn:

11258.       Thế là thôi! Nhất đán, tung hê!

11259.       Một phen sưu thuế nặng nề,

11260.       Tạo duyên Quận Hẻo, Quận He tung hoành.

 

 

 

11261.       Ấy cũng bởi dân tình quẫn bách,

11262.       Khắp bốn phương tai ách chập chùng.

11263.       Bấy giờ ở chốn triều trung,

11264.       Các thân tộc Trịnh đồng lòng đứng lên…  

 

11265.       Phế bỏ Trịnh Giang, tên khả phế;

11266.       Và lập người bào đệ: Trịnh Doanh,

11267.       Một vai khả dĩ hùng anh…

11268.       Ra tay khôi phục gia thanh một thời.

 

11269.       Hăm bảy (27) năm trên ngôi Trịnh chúa,

11270.       Nghi Tổ Ân Vương tỏ thực tài:

11271.       “Làm trai cũng đáng nên trai,

11272.       Xuống đông đông tĩnh lên đoài đoài yên”.

 

11273.       Bao cuộc loạn làng trên xóm dưới

11274.       Đều dẹp yên, còn mỗi một hai.

11275.       Có điều, nghiệp Trịnh tới đây,

11276.       Xem ra cũng đã tới ngày tàn suy.

 

11277.       Từ Trịnh Giang đến khi dứt Trịnh…

11278.       Hai mươi năm: thọ mệnh bốn đời.

11279.       (Mỗi đời chúa: ít năm thôi!

11280.       Khác chi bếp nguội than rồi, lạnh tro!)

 

11281.       Nhắc lại chuyện “ngày xưa”: Trịnh Kiểm

11282.       Ngại giết Hoàng, mang tiếng bất nhân;

11283.       Bèn nghe theo ý phu nhân*:

11284.       Cho Hoàng ra trấn “Phú Xuân cõi ngoài”.  

*Ngọc Bảo, con gái Nguyễn Kim, chị của Nguyễn Uông, Nguyễn Hoàng.

 

11285.       Trịnh dụng “kế lưu đày biệt xứ”:

11286.       Mượn Phú Xuân, đất cũ người Chiêm –

11287.       Là nơi nước độc ma thiêng,

11288.       Để chôn vùi một kẻ “tiềm đối phương”.

 

11289.       Vì Hoàng, cũng như Uông, em vợ…

11290.       Vốn là con cố chủ Nguyễn Kim.

11291.       (Mà nay Trịnh đã cướp quyền)

11292.       Cho nên cái việc ưu tiên, phải là…

 

11293.       Có điều, tuy người mà tính vậy,

11294.       Nhưng trời kia thì lại chẳng theo.

11295.       Cho nên… một bước qua đèo…

11296.       Hoành sơn nhất đái… gieo neo ngàn trùng…

 

11297.       Nguyễn Hoàng đã… thân dung vạn đại

11298.       Lập nên nhà Nguyễn mãi tồn sinh…

11299.       Dẫu rằng trải lắm linh đinh

11300.       Vẫn ghi dấu ấn sử xanh ngàn đời!

 

11301.       Suốt bốn lăm (45) năm trời, Trịnh – Nguyễn

11302.       Đã bảy phen giao chiến tranh tài.

11303.       Mãi sang Một sáu bảy hai (1672),

11304.       Đôi bên mới chịu tạm thời ngưng binh.   

 

11305.       Từ đó, lấy sông Gianh giới tuyến:

11306.       Giúp đôi miền hưu chiến dài lâu.

11307.       Mãi qua một bảy bảy tư (1774),

11308.       Trên trăm năm, lúc bấy giờ, Tây Sơn

 

11309.       Mới nổi dậy tranh cường với Nguyễn,

11310.       Tạo thời cơ cho Trịnh tiến quân

11311.       Đánh vào Nam, chiếm Phú Xuân;

11312.       Khiến dòng họ Nguyễn, chín phần tiêu vong.

 

11313.       Họ Trịnh, đến Trịnh Sâm thời ấy:

11314.       Truyền tám đời chúa vậy. Tiếp theo

11315.       Cũng còn ba chúa nối điêu…

11316.       Nhưng thời gian chẳng còn nhiều: năm năm!

 

 

 

11317.       Năm năm, với ba lần thay chúa,

11318.       Với ba lần đổ vỡ tan hoang…

11319.       Ba trăm năm giấc kê vàng…

11320.       Để rồi, tất cả, theo làn khói bay…

 

11321.       Ấy là chuyện “đàng ngoài”. Còn chuyện

11322.       “Đàng trong” – nơi nhà Nguyễn trị vì?

11323.       Thì, như đã nói trên kia:

11324.       Mặc dù nỗ lực “tu, tề, trị”… nhưng    

 

11325.       Nguyễn lại bị Tây Sơn (cũng Nguyễn!)

11326.       Dấy lên, gây cuộc chiến tương tàn.

11327.       Tranh nhau một chiếc ngai vàng,

11328.       Để cho một dở hai dang giống nòi.

 

11329.       Nguyễn Phúc bại vong rồi, nhưng Nguyễn

11330.       Tây Sơn còn “nhất phiến hùng tâm”.

11331.       Chẳng cam là tớ Trịnh nhân,

11332.       Qua năm Tám sáu (1986) bất thần xuất chinh

 

11333.       Đánh một trận, tan tành quân Trịnh;

11334.       Diệt Khải xong, đủng đỉnh quay về.

11335.       Anh hùng “diệt Trịnh phù Lê”…

11336.       Tây Sơn, Nguyễn Huệ, tên đề sử xanh…

 

11337.       Về họ Trịnh, sau khi Sâm thác,

11338.       Phủ chúa càng thêm nát như tương,

11339.       Bởi trò tranh bá đồ vương,

11340.       Giữa anh em cốt nhục đương… tương tàn.

 

11341.       Tông với Cán, hai chàng con chúa;

11342.       Tông là anh, lại lỡ ngôi vương,

11343.       Cũng vì Cán “được yêu hơn”…

11344.       Thế là, một cuộc tranh cường xảy ra!     

 

 

 

11345.       Và Cán chết, thế là Tông được

11346.       Lên nối ngôi, trị nước, như nguyền.

11347.       Có điều, nước lại chẳng yên

11348.       Vì “Kiêu binh” nó lộng quyền lắm thay!

 

11349.       Chính giữa cuộc loạn này, Nguyễn Huệ

11350.       Đã Bắc chinh, tiếng để phù Lê…

11351.       Dẹp xong loạn, lại quay về,

11352.       Để Thăng Long lại ê chề loạn ly…

 

11353.       Bởi cớ sự: một khi Tông thác

11354.       Tất phải tìm ai khác lên thay.

11355.       Kế thừa cũng sẵn tầm tay:

11356.       Các “vi cánh phủ” tôn ngay Trịnh Bồng.

 

11357.       Về phía ngôi vua, cùng lúc ấy

11358.       Chiêu Thống lên ngôi vậy, làm vì.

11359.       Thời suy quỷ lộng đó chi:

11360.       Vua Lê gọi Hữu Chỉnh về cần vương…

 

11361.       Chỉnh đang trấn Nghệ An, nghe gọi

11362.       Bèn đem binh về đuổi Trịnh Bồng.

11363.       Nhưng một khi đuổi Bồng xong,

11364.       Chỉnh kia lại muốn thay Bồng… lên ngôi!   

 

11365.       Thì ra… cái luật đời nó thế:

11366.       Hễ “ngôi” kia mà để trống không,

11367.       Thì ai chẳng muốn “thừa long”…

11368.       Thì ai chẳng muốn cưỡi rồng, đúng chăng?

 

11369.       Thấy Chỉnh quá lung lăng, Nguyễn Huệ

11370.       Bèn sai người ra phế Chỉnh đi.

11371.       Nào ngờ người Huệ sai đi:

11372.       Vũ Văn Nhậm – có khác gì Chỉnh đâu!

 

 

 

11373.       Nghĩa là thấy ngôi cao cửu ngũ,

11374.       Ngay tầm tay béo bở quá chừng,

11375.       Nhậm kia cũng chẳng đặng đừng

11376.       Bèn nổi ngay chí tranh hùng đế vương…

 

11377.       Cái khí thế tranh cường của Nhậm,

11378.       Buộc vua Lê Chiêu Thống chạy dài.

11379.       Phận hèn biết cậy nhờ ai,

11380.       Thôi thì đành cậy cửa “ngài Càn Long”.

 

11381.       Gặp cơ hội vô cùng béo bở,

11382.       Càn Long liền tở mở điều quân

11383.       Ầm ầm kéo tới Thăng Long,

11384.       Lấy danh nghĩa dẹp loạn thần cho Lê.   

 

11385.       Trước họa nước trăm bề hung hiểm,

11386.       Nguyễn Huệ bèn thi triển thần công,

11387.       Vượt ngàn dặm tới Thăng Long:

11388.       Ra oai một trận đuổi quân cướp Càn!

 

11389.       Dệt trang sử vẻ vang nước Việt

11390.       Một ngày mùng ba tết… thiên thu…

11391.       Rằng: như hà nghịch lỗ ư?

11392.       Một: lai xâm phạm, ắt… như thế này!

 

11393.       Nay trở lại chuyện rày nhà Nguyễn:

11394.       Với Nguyễn Kim thăng tiến công thần,

11395.       Được vua phong chức quốc công,

11396.       Nắm quyền uy cả từ trong ra ngoài.

 

11397.       Đang “vị trí không hai” như thế,

11398.       Nào ngờ đâu mắc kế đối phương:

11399.       Bị đầu độc chết thảm thương

11400.       Lại còn bị Trịnh đông sàng “tiếm ngôi”.

 

 

 

11401.       Sau khi chiếm chỗ người cha vợ,

11402.       Trịnh Kiểm còn hạ cố giết luôn

11403.       Người em vợ là Nguyễn Uông;

11404.       Lại lăm le giết nốt luôn Nguyễn Hoàng.   

 

11405.       Phúc cho Nguyễn, cậy nàng Ngọc Bảo

11406.       Khéo lựa lời khuyến cáo phu quân…

11407.       (Rằng nên mở lượng hồng ân,

11408.       Cho Hoàng ra trấn Phú Xuân mới là…)

 

11409.       Nghe thấm ý, Kiểm ta mới quyết

11410.       Cho Hoàng đi-để-chết tha phương…

11411.       Vì chưng cõi đất phương Nam:

11412.       Ma thiêng nước độc… dễ an đặng nào!

 

11413.       Nhờ thế, Hoàng mới vào Nam lọt,

11414.       Để dựng nên cả một hồng cơ.

11415.       Non năm thế kỷ cơ đồ,

11416.       Một giang sơn gấm vóc nhờ tay ai!

 

11417.       Một năm năm tám (1558), thời chúa Nguyễn

11418.       Vượt đèo Ngang, vào đến Ô Châu;

11419.       Lưu truyền tới sáu đời sau,

11420.       Qua Nguyễn Phúc Khoát, bắt đầu xưng vương.

 

11421.       Khi Khoát mất, lẽ thường phải để

11422.       Phúc Luân lên kế vị truyền nhân;

11423.       Chỉ vì cái gã quyền thần

11424.       Trương Phúc Loan – có dụng tâm gian tà    

 

11425.       Nên đã gạt Luân ra, và để

11426.       Phúc Thuần lên kế vị. (Vì chưng

11427.       Thuần còn bé, chửa thành nhân,

11428.       Dễ cho Loan đặng chuyển vần cơ ngơi…)

 

 

 

11429.       Nguyễn Phúc Thuần lên ngôi thuở ấy

11430.       Mới hai mươi tuổi vậy. Còn chưa

11431.       Đủ già dặn, đủ căn cơ…

11432.       Phúc Loan mặc sức phất cờ múa may…

 

11433.       Khốn nỗi, Loan là tay cực ác,

11434.       Khiến kỷ cương tan nát sớm chiều…

11435.       Thiên tai, chính họa đủ điều…

11436.       Lòng dân nổi dậy như triều nước dâng…

 

11437.       Thượng bất chính thì… dân nổi loạn…

11438.       Nhà Tây Sơn, nhất đán, vươn lên

11439.       Đập tan họ Nguyễn đương quyền,

11440.       Giết gần cả họ. Mỗi riêng người này:

 

11441.       Nguyễn Phúc Ánh – cơ may thoát nạn…

11442.       Để, từ năm Bảy tám (1778) trở đi.

11443.       Dày công súc nhuệ dưỡng uy,

11444.       Quay về chiếm lại thành trì Phương Nam…   

 

11445.       (Thành Gia Định). Thời gian Nguyễn Ánh

11446.       Cùng Tây Sơn đấm đánh dằng dai,

11447.       Tính ra hăm bốn (24) năm dài…

11448.       Cuối cùng, Huệ thác, để rồi Tây Sơn

 

11449.       Cũng theo Huệ, tàn luôn sự nghiệp;

11450.       Để Ánh thu phục tiếp sơn hà,

11451.       Dựng lên một nước tên là:

11452.       Việt Nam, một bản trường ca anh hùng.

 

11453.       Rồi Ánh thành Gia Long tự đó:

11454.       Hoàng đế Gia Long của Việt Nam…

11455.       Suốt từ Bắc, tận Nam Quan…

11456.       Suốt về Nam, mũi bạt ngàn Cà Mau…

 

 

 

11457.       Nghe phảng phất ở đâu trong gió

11458.       Lời Trạng Trình năm nọ bảo ban:

11459.       Hoành sơn nhất đái thênh thang.

11460.       Dung thân vạn đại… có chăng? Chăng là?...

 

11461.       Triều nhà Nguyễn ấy là triều cuối

11462.       Của các triều vua cõi nước ta.

11463.       Một triều… như… cõi người ta…

11464.       Với bao nước mắt cùng là mồ hôi…    

 

11465.       Xen lẫn giữa nụ cười, tiếng khóc…

11466.       Xen lẫn trong hạt ngọc, dòng châu…

11467.       Bao hoan lạc, bấy ưu sầu…

11468.       Bao tung tẩy, bấy giãi dầu… phôi pha…

 

11469.       Từ Nguyễn Kim bôn ba lộc đỉnh,

11470.       Phò Trang Tông, chức lĩnh quốc công.

11471.       Nguyễn Hoàng rời bỏ Thăng Long,

11472.       Vào Nam, lập cõi “Đàng Trong”: sáu đời…

 

11473.       Các vị chúa nối ngôi tuần tự,

11474.       Mở trời Nam cẩm tú một phương.

11475.       Đến thời gã Trương Phúc Loan,

11476.       Khiến cho trăm họ lầm than cực kỳ.

 

11477.       Thượng bất chính, hạ thì tắc loạn:

11478.       Giặc ba bề nhất đán nổi lên.

11479.       Lưỡng đầu thọ địch triền miên,

11480.       Khiến cho Nguyễn tộc thoắt nên điêu tàn.

 

11481.       May Nguyễn Ánh thoát nàn diệt chủng,

11482.       Bỏ hăm tư (24) năm dựng lại đời.

11483.       Bõ công một buổi lên ngôi,

11484.       Mở mang cõi Việt rạng ngời phương Đông.   

 

 

 

11485.       Dẫu gian khó chất chồng gian khó,

11486.       Vua Gia Long đã tỏ anh tài:

11487.       Hết thù trong, đến giặc ngoài…

11488.       Mà vẫn thống nhất được hai cõi miền.

 

11489.       Một đất nước từ phen chia cắt,

11490.       Hai chính quyền phương Bắc phương Nam…

11491.       Cùng nhân danh một ngai vàng…

11492.       Hai trăm năm lẻ tương tàn, thảm thê.

 

11493.       May được buổi đề huề Nam Bắc,

11494.       Anh em nay tay bắt mặt mừng.

11495.       Phải đâu khác họ người dưng,

11496.       Cùng chung một bọc trứng, đồng bào ta!

 

11497.       Ví như có nỗi mà chia cắt,

11498.       Rằng miền Nam miền Bắc đôi nơi…

11499.       Ấy do lỗi một nhóm người

11500.       Vì quyền vì lợi, cắt đôi sơn hà…

 

11501.       Hai thế kỷ nước mà chia nước

11502.       Thành đôi phe, tranh cướp lợi quyền…

11503.       Để cho Bắc tủi Nam phiền,

11504.       Nay mừng đất nước phục nguyên tam tài.  

 

11505.       Năm Một tám lẻ hai (1802) Nguyễn Ánh

11506.       Lên ngôi vua, bình định non sông.

11507.       Lấy đế hiệu là Gia Long;

11508.       Lấy quốc hiệu đẹp vô cùng: Việt Nam.

 

11509.       Từ ấy, nước quy thành một cõi,

11510.       Từ Nam Quan đến mũi Cà mau.

11511.       Với chín tám (98) phủ trước sau,

11512.       Ba bốn tám (348) huyện và châu… bạt ngàn…

 

 

 

11513.       Lại với một kỷ cương triều chính

11514.       Khá rạch ròi, minh định nho phong.

11515.       Dẫu rằng quân chủ đấy, song

11516.       Trên vua còn có Đạo – trong luân thường…

 

11517.       Cứ xem thử vài chương thể chế:

11518.       Ví dụ như Hầu Trị… rõ hay…

11519.       Phép vua quy định thế này:

11520.       Làm quan chẳng được ở ngay xứ nhà;

 

11521.       Mà phải được bổ qua xứ khác,

11522.       Để tránh điều… kiếm chác bao che;

11523.       Tránh trò lập đảng lập phe…

11524.       Như chốn nọ… như nơi kia… hà rầm!    

 

11525.       Lại khi đến chăn dân sở tại,

11526.       Thì cấm không được… “ái” người ta.

11527.       Ví quan muốn cưới vợ à?

11528.       Thì phải cưới vợ nơi xa, đem về!

 

11529.       Sao luật pháp lại đề ra thế?

11530.       Ấy rõ vì thấu lẽ nhân tâm…

11531.       Làm quan hay dễ tham sân,

11532.       Có quyền ắt dễ có tâm lạm quyền.

 

11533.       Nên phải đặt mối giềng cho rõ,

11534.       Để ngăn điều kia nọ… dùm quan…

11535.       Lại ai giám khảo thí trường,

11536.       Thì không được để cháu con dự vào.

 

11537.       Lại có chính sách sau: Đình Nghị…

11538.       Nghĩa là quan – bất kể phẩm hàm,

11539.       Một khi dự cuộc họp bàn

11540.       Thì cần góp một tiếng “đàn hữu thanh”!

 

 

 

11541.       (Nghĩa là cũng phải trình bày rõ

11542.       Quan điểm về điều nọ điều kia…)

11543.       Như ai chẳng “nói năng gì”

11544.       (Như ông Nghị gật chính quy bây giờ)   

 

11545.       Thì kỳ sau chẳng cho góp mặt

11546.       (Vì chẳng cần ông gật mà chi!)

11547.       Rõ là chính sách tinh vi,

11548.       Khiến cho sáng rõ phạm quy quan trường!

 

11549.       Dù chính thể chủ trương quân chủ,

11550.       Nghĩa là vua là chủ tối cao…

11551.       Nhưng… vi dầu… lại vi dầu…

11552.       Vì chưng… có Đạo đứng đầu, trên vua.

 

11553.       Đạo là Đạo Thường – như sách nói

11554.       Gói Tam Cương, lại gói Ngũ Thường!

11555.       Những điều quy định mối giường,

11556.       Cho người ăn ở hiền lương với người!

 

11557.       Tam Cương để rạch ròi bổn phận…

11558.       Nghĩa là: vua phải xứng ngôi vua;

11559.       Làm sư phải xứng vai sư;

11560.       Làm cha phải xứng đạo từ với con.

 

11561.       Nhờ mối đạo vuông tròn như thế…

11562.       Này là nhân là nghĩa vân vân…

11563.       Vua rày gắng gỏi minh quân,

11564.       Giúp cho đất nước đôi phần tốt tươi… 

 

11565.       Tóm lại, dẫu ở ngôi tối thượng,

11566.       Vua phải tuân theo hướng Đạo Thường.

11567.       Trên vua, sẵn có mối giường;

11568.       Quanh vua, sẵn có kỷ cương buộc ràng… 

 

 

 

11569.       Nhờ đạo lý nó đàng hoàng thế,

11570.       Giúp vua thôi chuyên chế lộng quyền.

11571.       Tới lui có nếp có nền,

11572.       Khiến cho trăm họ đỡ điên đảo đời.

 

11573.       Về chủ quyền ta nơi đảo biển:

11574.       Kể tự thời chúa Nguyễn năm xưa…

11575.       Ví như đời Nguyễn Phúc Chu…

11576.       Chính quyền đã dụng công phu bảo toàn.   

 

11577.       Đến Gia Long lại càng chu đáo:

11578.       Từ một tám mười sáu (1816) vua ta

11579.       Với các đảo Trường, Hoàng Sa…

11580.       Đã cho quân đội đến mà tiếp thu.

 

11581.       Rồi ngoài việc dựng cờ khẳng định

11582.       Chủ quyền nơi đảo biển “Song Sa”;

11583.       Qua triều Minh Mạng vua ta

11584.       Còn cho đóng cọc với là trồng cây.    

 

11585.       Lại còn dựng bia ngay trên đảo…

11586.       Cùng xây đền miếu, tạo uy phong.

11587.       Lại còn lập hai đạo quân:

11588.       Hoàng Sa, Bắc Hải… trấn phòng hải biên.

 

11589.       Hai đạo quân thường xuyên hiện diện

11590.       Mãi tới ngày Pháp chiếm Đông Dương;

11591.       Tỏ ra cái chí tự cường

11592.       Của vua chúa Nguyễn đảm đương sơn hà.

 

11593.       Về binh lực nước ta thời ấy,

11594.       (Thời vua Gia Long vậy), rõ ràng:

11595.       Quân ta lão luyện chiến tràng

11596.       Sau bao cuộc chiến tương tàn thảm thê.  

 

 

 

11597.       Trui bao lửa, sắt kia nên thép;

11598.       Trải bao phen đánh dẹp bôn ba,

11599.       Một khi thống nhất sơn hà

11600.       Đạo quân nhà Nguyễn, thuận đà, tinh chuyên!

 

11601.       Về số lượng, những trên mười vạn

11602.       Quân chính quy, tài cán hơn người.

11603.       Lại về quân cụ đương thời

11604.       Cũng trang bị tốt khí tài phương Tây.   

 

11605.       Lại quân lực chia rày bốn đạo:

11606.       Bộ, tượng rồi thủy, pháo… phân minh.

11607.       Lại về sách lược chiến tranh

11608.       Cũng nghiêng theo lối thực hành phương Tây.

 

11609.       Về luật pháp, từ ngày tức vị

11610.       Vẫn nương theo ý chỉ tiền nhân…

11611.       Mãi năm Mười một (1811), tân quân

11612.       Mới ban hành luật Gia Long, bao hàm

 

11613.       Bảy chương, non bốn trăm điều luật

11614.       Nội dung đều nhất nhất nương theo

11615.       Đa phần, bộ luật Thanh triều;

11616.       Một phần, luật Hồng Đức triều vua Lê…  

 

11617.       Tóm lại, về vấn đề tư tưởng,

11618.       Thì mặc dù đã hướng Tây phương

11619.       Về phần khí cụ chiến trường

11620.       Công cụ sinh hoạt, thương trường, vân vân…

 

11621.       Song về mặt cách tân căn bản

11622.       Về tư duy… cách mạng tư duy…

11623.       Thì ta chưa tỏ đường đi,

11624.       Vẫn còn lẩn quẩn mộng thì… loanh quanh…  

 

 

 

11625.       Như con kiến loanh quanh miệng chén,

11626.       Như con tằm vướng kén nho gia…     

11627.       (Con kiến mày ở trong nhà

11628.       Tao đóng cửa lại mày ra đằng nào?”)

 

11629.       Ôi! trước mắt trời cao dân chủ!

11630.       Con chim hồng hộc nọ… cao bay!

11631.       Sao ta mãi ở nơi này?

11632.       Con chim sẻ luống mơ ngày tự do!

 

11633.       Vì lẽ chẳng vươn cho tới đích

11634.       Nên… “ba đào dị nịch nhân” thay!

11635.       Mộng hồn như tỉnh như say,

11636.       Khiến ta lâm cảnh đọa đày vong thân.   

 

11637.       Trong chính sách bế môn tỏa cảng,

11638.       Khử người theo đạo dạng Ki tô

11639.       Nguyễn triều từng bước ngu ngơ

11640.       Đưa dân tộc Việt vào mùa thương đau.

 

11641.       Ấy, quy luật xưa sau nó thế:

11642.       Muốn ta ngang vai vế với người,

11643.       Chỉ duy một giải pháp thôi:

11644.       Phải ngang tầm cỡ với người. Đúng không?    

 

11645.       Cái tầm cỡ của tâm, của tuệ…

11646.       Một khi chưa ban bệ ngang người,   

11647.       Thì đành một số phận thôi:

11648.       Đó là cam phận tôi đòi người ta!

 

11649.       Đó là điều khiến ta, dân Việt,

11650.       Suốt trăm năm chịu kiếp tôi đòi.

11651.       (Một khi trình độ kém người,

11652.       Thì sao đồng đẳng được, ơi anh lùn?)

 

 

 

11653.       Triều Minh Mạng dẫu luôn nỗ lực,

11654.       Nhưng chưa từng tích cực duy tân;

11655.       Nhất là về mặt tinh thần:

11656.       Cứ khư khư giữ điệu vần Tống Nho. 

 

11657.       Chẳng chịu cách tân cho kịp bước

11658.       Với phương Tây đang lấn lướt mình.

11659.       Qua triều Tự Đức, cảnh tình

11660.       Càng thêm “tiêu cực”, “hữu khuynh” hơn nhiều.

 

11661.       Cứ dựa mãi cái điều “đạo lý”

11662.       Của thánh hiền, nhất ý “chấp kinh”.

11663.       Chẳng hay mạng sống nước mình

11664.       Ngàn cân sợi tóc… lênh đênh bọt bèo…   

 

11665.       Trong lúc “quốc mệnh” treo đầu đẳng,

11666.       Thì Nguyễn triều mãi đắm trong mơ…

11667.       Mải ra công dựng cơ đồ…

11668.       Chẳng bằng việc cách tân cho kịp người

 

11669.       Mà bằng mỗi việc thôi – là việc

11670.       Ra sức xây cho đẹp kinh thành;

11671.       Lại xây lăng tẩm gia đình:

11672.       Sao cho “hoành tráng”, “lung linh” mới là!

 

11673.       Rõ là việc phù hoa, cái việc

11674.       Xây điện đài cho đẹp cho xinh.

11675.       Trong khi vận nước điêu linh,

11676.       Tứ phương thụ địch, quỷ kinh thần sầu! 

 

11677.       Rõ nông nỗi anh mù anh điếc…

11678.       Nguy cơ mà khốc liệt dường kia!

11679.       Sấm ran chớp giật tư bề,

11680.       Vẫn không thấy, vẫn không nghe… lạ đời!

 

 

 

11681.       Vẫn cứ mãi “mê chơi trò chữ”:

11682.       Hết thơ thời đến phú… i uông…

11683.       Làm như mấy vận thơ Đường

11684.       Đủ thần thông để giữ an nước nhà!    

11685.       Vua Tự Đức ngâm nga đệ nhất:

11686.       “Thi đáo Tùng, Tuy thất Thịnh Đường”.

11687.       Rõ là dở dở ương ương:

11688.       Vì, dù có “thất Thịnh Đường” đi chăng?

 

11689.       Nhưng… sao sánh được bằng mối họa

11690.       Mất nước kia, luống đã cận kề?

11691.       Văn chương dẫu “diệu” cách gì,

11692.       Cũng khôn đủ lực chở che sơn hà!

 

11693.       Điều ấy nói lên là: để thắng

11694.       Trên đấu trường, để đặng tồn sinh,

11695.       Ta cần chuyển hướng văn minh

11696.       Để theo cho kịp tiến trình nhân văn.  

 

11697.       “Vạn dân nô lệ cường quyền hạ.

11698.       Bát cổ văn chương túy mộng trung”*:

11699.       Lời thơ chở trọn bi hùng…

11700.       Tiếng kêu trầm thống não nùng quê hương…

*Thơ Phan Tây Hồ

 

11701.       Chỉ có một con đường cứu nước:

11702.       Đó là nhanh kịp bước văn minh,

11703.       Lấy khoa học làm cứu tinh,

11704.       Lấy dân chủ để quang vinh nước nhà.   

 

11705.       Giữa lúc đang trên đà vong quốc,

11706.       Hỏi còn lo kiến trúc nỗi chi?

11707.       Dẫu là kiến trúc kinh kỳ,

11708.       Dẫu là kiến trúc phú thi, điệu vần…

 

 

 

11709.       Thơ dẫu đẹp khôn ngăn được giặc,

11710.       Huống là thơ mỗi rặt từ chương!

11711.       Loanh quanh những chuyện hoang đường:

11712.        Những Nghiêu, những Thuấn, những Đường, những Minh…

 

11713.       Những kiến trúc kỳ hình, dị dạng,

11714.       Đẩy người xa nhân bản, nhân văn.

11715.       Mỗi là một mớ lai căng,

11716.       Nửa người nửa ngợm, nửa thằng nửa ông.  

 

11717.       Mỗi như thế mà mong độc lập!

11718.       Cứ theo đuôi, khuôn rập người ta!

11719.       Than ôi! cả một lũ gà…

11720.       Tìm đâu cẳng hạc để mà cao vươn?

 

11721.       Thương bấy giữa mộng trường điên đảo,

11722.       Đôi con thuyền chở đạo đơn côi.

11723.       Lục Vân Tiên Đồ Chiểu ơi!

11724.       Tấm lòng yêu nước, yêu người, yêu dân…     

 

11725.       Nhưng… dẫu: “quốc phá, sơn hà tại”…

11726.       Dẫu triều đình cam bại cam thua…

11727.       Ba vương thất thế một giờ…

11728.       Nhưng, dân tộc… chẳng khi mô chịu hàng!

 

11729.       Vẫn một quyết hiên ngang đứng dậy…

11730.       Ngọn cờ Cần Vương ấy! Ngàn thu…

11731.       Ca dao còn để tiếng ru…

11732.       Chữ Trung, chữ Hiếu… ngọn cờ Việt Nam…

 

11733.       Lời ru mẹ… sông Lam ngàn Hống…

11734.       Phan Đình Phùng lương đống quê hương

11735.       Mười năm… một dạ Cần Vương…

11736.       Thân dầu thác, thần vẫn đương… vạn đời!  

 

 

 

11737.       Quên sao được những lời văn tế

11738.       Của ông Đồ, chí sĩ phương Nam.

11739.       Lời thơ thắp vạn tuần hương,

11740.       Cúng dường cho những anh hồn trận vong…

 

11741.       Cuộc thử thách vô cùng khốc liệt

11742.       Của giống nòi Đại Việt Tiên Long…

11743.       Vào thời hoàng đế Gia Long,

11744.       Là do cuộc chạm mặt trong nhân hoàn   

 

11745.       Giữa hai thực thể đang hiện hữu

11746.       Của hai nền tân, cựu văn minh:

11747.       Một nền hướng cõi tâm linh,

11748.       Môi trường nông nghiệp đẹp tình trăng sao…;

 

11749.       Một nền mở lối vào khoa học,

11750.       Với nền công nghiệp cực thần thông…

11751.       Chế ra súng thép đạn đồng,

11752.       Tàu bay tàu lặn vô cùng hiệu năng…

 

11753.       Lại còn thiết lập quan điểm mới

11754.       Về nhân sinh, thế giới, càn khôn…

11755.       Dựng trên khoa học chí tôn

11756.       Để chinh phục, để tự cường… quyết sinh…

 

11757.       Trước hai cực văn minh đối lập,

11758.       Nguyễn triều đành bất cập duy tân.

11759.       Mảng quay lưng lại, bất cần…

11760.       Mở đường cho cuộc ngoại xâm tung hoành!

 

11761.       Chu tri rành: cái đanh nổ lửa

11762.       Ngựa mất cương: lầm lỡ ba vương

11763.       Rõ ràng quy luật càn khôn:

11764.       Muốn bình đẳng, trước phải đồng đẳng thôi!   

 

 

 

11765.       Nghĩa là: muốn thoát đời nô lệ,

11766.       Muốn dứng ngang vai vế người ta,

11767.       Mình cần sớm lớn khôn ra,

11768.       Sớm nhanh bước để vượt qua chính mình!

 

11769.       Vượt qua cái nhân sinh quan cũ,

11770.       Cái văn minh cổ hủ hư hèn,

11771.       Làm như Nhật Bản, vươn lên

11772.       Để đồng đẳng, mới bình quyền Tây phương!

 

11773.       Cái chính sách bế môn tỏa cảng

11774.       Của Nguyễn triều, của đám hủ thần

11775.       Chẳng thừa can đảm duy tân,

11776.       Khiến cho đất nước vong thân một thời!

 

11777.       “Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt”:

11778.       Cảnh vong nô chi xiết nhọc nhằn;

11779.       Dưới sân, ông cử (xuống thằng)

11780.       Ngửng đầu rồng*: có oái ăm chăng là?

*Thơ Tú Xương

 

11781.       Thực dân Pháp quả mà nham hiểm:

11782.       Chúng dùng bao kế hiểm mưu sâu…

11783.       Khiến ta khó nỗi đương đầu…

11784.       Trăm năm tủi nhục ôm đau ngậm hờn!   

 

11785.       Kế thứ nhất vô lường độc địa:

11786.       Ấy kế chia để trị. Một là

11787.       Chia tổ quốc Việt làm ba:

11788.       Nam Trung Bắc, mỗi miền ra một phần!

 

11789.       Ấy là kế chia dân, chia đất,

11790.       Để mỗi phần cứ… mất dần nhau.

11791.       Ngày càng mất nghĩa trầu cau,

11792.       Ngày càng mất nghĩa đồng bào anh em!

 

 

11793.       Hai là lập ba miền chính thể:

11794.       Miền Nam là thuộc địa; miền Trung

11795.       Thuộc nền quân chủ nói chung,

11796.       (Thuộc triều đình Nguyễn mà không thực quyền!)

 

11797.       Còn miền Bắc: ấy miền bảo hộ…

11798.       Ba miền chung mệnh số: ly tâm!

11799.       Bắc Nam ruột thịt xa dần…

11800.       Người một nước, lại người dưng: lạ đời!

 

11801.       Đau xót bấy giống nòi Lạc Việt,

11802.       Người ba kỳ y hệt ngoại bang!

11803.       Không gọi nhau là Việt Nam,

11804.       Mà bằng “nước Huế”… y chang nước ngoài…   

 

11805.       Lại “nước Bắc Kỳ”! Ôi thảm kịch!

11806.       Ôi! Bi hài kịch! Việt Nam ơi!

11807.       Một phen nước đã mất rồi,

11808.       Còn trơ một trận khóc cười dở dang!

 

11809.       Ôi! Tổ quốc! giang sơn như thử! 

11810.       Ví như ai trí lự siêu quần…

11811.       Dứt ngay tri kiến sai lầm,

11812.       Nhanh tay khởi động duy tân nước nhà…

 

11813.       Tạm ngưng chuyện mồ cha mả tổ,

11814.       Chuyện cung đình dinh thự nguy nga…

11815.       Dốc lòng để học người ta,

11816.       Để cho ánh điện chói lòa quê hương!

 

11817.       Từ một nước biên cương chung mối

11818.       Từ Nam Quan đến mũi Cà Mau;

11819.       Bây giờ đoạn nghĩa trầu cau:

11820.       Nước chia ba nước, lòng đau triệu lòng!

 

 

 

11821.       Sao quên được công ơn mở nước

11822.       Của triều đình Nguyễn Phúc năm xưa.

11823.       Nhưng từ nhà Nguyễn “lên vua”

11824.       Thì công đức nọ xem như hạ triều…    

 

11825.       Chỉ còn lại… rất nhiều… vô kể…

11826.       Những nhân dân chí sĩ, anh hùng…

11827.       Những Hoa Thám, những Đình Phùng,

11828.       Những Nguyễn Thái Học, Phạm Hồng Thái kia…

 

11829.       Từng thế hệ, chẳng chia Nam Bắc,

11830.       Trăm họ cùng son sắt đứng lên…

11831.       Đua nhau giành lại chủ quyền…

11832.       Một thề quyết tử, một nguyền quyết sinh!

 

11833.       Trở lại chuyện triều đình nhà Nguyễn:

11834.       Từ Gia Long chí đến các triều

11835.       Minh Mạng, Tự Đức… thảy đều

11836.       Bo bo chính sách bấy nhiêu: hẹp hòi!

 

11837.       Mỗi trọng sĩ, nông thôi – chẳng trọng

11838.       Công thương – là lẽ sống thời nay.

11839.       Nên dù nỗ lực lắm thay…

11840.       Khai hoang phục hóa bấy nay cũng từng…

 

11841.       Nhưng bởi kiến thức không cập nhật,

11842.       Bỏ thời cơ nắm bắt tương lai:

11843.       Duy tân, để có ngày mai;

11844.       Duy tân: chuyển cái học đài các xưa    

 

11845.       Thành cái học rất ư thực tiễn,

11846.       Cái học khoa học hiện thực đời…

11847.       Kinh bang tế thế tuyệt vời…

11848.       Công nghiệp, thương nghiệp mở đời văn minh.

 

 

 

11849.       Bởi kiến thức nhân sinh vũ trụ

11850.       Đám hủ nho ru rú xó nhà

11851.       Cản rồi trở bước đi ta,

11852.       Gây hậu quả rất chi là thảm thương!

 

11853.       Ấy là để thương trường bỏ trống,

11854.       Khiến tuột bao lợi nhuận đương thời

11855.       Vào tay thương lái nước ngoài…

11856.       (Với đa phần lái thương người Trung Hoa).

 

11857.       Bởi ý thức của ta nó thế:

11858.       Quẩn quanh trong cái hệ nhà nông.

11859.       Của thời ông Khổng ông Không…

11860.       Chẳng bao giờ vượt khỏi “ông đồ gàn”!

 

11861.       Cho nên mới dở dang nước bước,

11862.       Để Trung dân họ vượt qua mình…

11863.       Trọn ôm mối lợi tày đình,

11864.       Trọn ôm huyết mạch dân sinh thương trường…   

 

11865.       Sách có chữ phi thương bất phú…

11866.       Nghĩ thương ta ru rú xó vườn…

11867.       Ừ à mấy vận văn chương…

11868.       Chi hồ giả dã… khéo chôn cuộc đời!

 

11869.       Kiểm mức sống mấy đời nhà Nguyễn,

11870.       Thì mỗi đời mỗi kém thua hơn.

11871.       Một là kém gạo kém cơm,

11872.       Hai là kém cả kỷ cương nước nhà.

 

11873.       Cứ đọc thơ của nhà trào phúng

11874.       Trần Kế Xương, mà những xót xa:

11875.       Đêm sao đêm mãi thế ru mà

11876.       Đêm đến bao giờ mới sáng ra – đoạn trường!

 

 

 

11877.       Chính vì nỗi đoạn trường như thế,

11878.       Mà…từng, từng thế hệ vùng lên.

11879.       Biến đau thương của hiện tiền

11880.       Thành sức mạnh để phục nguyên sơn hà.

 

11881.       Thương lắm những bài ca cứu nước

11882.       Của ông Đồ Chiểu Lục Vân Tiên;

11883.       Non Hồng chín chín ngọn thiêng…

11884.       Địa linh nhân kiệt… chí nguyền Sào Nam!    

 

11885.       Hải Ngoại Huyết Thư… nghìn thống thiết…

11886.       Đường Duy Tân, một quyết Đông du.

11887.       Trải bao khổ nhọc, lao tù

11888.       Tế đồ gót rỗ kỳ khu: can trường!

 

11889.       Sao quên Nguyễn Tri Phương được nhỉ?

11890.       Một nguyền thác làm quỷ nước Nam.

11891.       Phan Thanh Giản: tấm gương vàng…

11892.       Tận trung báo quốc: tấm can trường này!

 

11893.       Dẫu triều đình chẳng hay cứu nước,

11894.       Nhưng nhân dân sau trước một lòng.

11895.       Từ miền Tây đến miền Đông,

11896.       Từ Nam chí Bắc thề không lỗi nguyền.

 

11897.       Nước tuy mất, non còn nguyên đó;

11898.       Vua dẫu hàng, dân nỏ hàng đâu.

11899.       Từ non cao đến rừng sâu,

11900.       Từ bãi biển đến nương dâu, triệu người…

 

11901.       Dẫu chẳng được hưởng mùi hạnh phúc

11902.       Của ân vua lộc nước bao giờ;

11903.       Nhưng – điều này thực huyền cơ…

11904.       Mỗi con tim sẵn ngọn cờ Tiên Long!   

 

 

 

11905.       Ra mạch máu tiên rồng nó thế:

11906.       Vạn năm đều thủ thỉ niềm thiêng…

11907.       Niềm con rồng, nỗi cháu tiên…

11908.       Nó làm nên đất thép, nên thành đồng.

 

11909.       Nên trăm cuộc bão bùng chiến đấu,

11910.       Tiến hành bằng xương máu bản thân.

11911.       Đánh vào lô cốt thực dân…

11912.       (Thân kia làm đạn thần công: tuyệt vời!)

 

11913.       Từng thế hệ người người dân Việt

11914.       Nối tiếp nhau, nối tiếp không ngừng…

11915.       Vươn lên tới đích cuối cùng

11916.       Là nền độc-lập-hợp-quần-năm-châu.

 

11917.       Lấy nền độc lập giàu nhân bản,

11918.       Không bế môn tỏa cảng như là…

11919.       Biển tình nhân loại bao la…

11920.       Chen vai thính cánh hợp hòa năm châu…

 

11921.       Do lỗi những cái đầu bảo thủ

11922.       Chẳng thức thời, rộng mở vòng tay…

11923.       Nên dù có những tôi ngay

11924.       Hợp đồng, kêu gọi vua rày duy tân…   

 

11925.       (Ấy những bậc văn thần tiến bộ

11926.       Thanh Giản, rồi Trường Tộ, vân vân…)

11927.       Nhưng triều Nguyễn mãi tần ngần

11928.       Bỏ qua cơ hội duy tân, để rồi…

 

11929.       Truốc hiểm họa giặc ngoài hung hãn,

11930.       Vua hiếu mà không sáng, đành thôi!

11931.       Một khi nước mất đi rồi:

11932.       Ân cha nghĩa mẹ, cũng trôi theo giòng!

 

 

 

11933.       Nhưng, trong cái rối bòng bong nọ,

11934.       Nguyễn triều từng tỏ rõ điều hay.

11935.       Một trong những điểm son này

11936.       Là công trình sử học dày công phu.

 

11937.       Ví chỉ tính mỗi như số lượng

11938.       (Chưa tính về chất lượng phong nhiêu),

11939.       Thì công lênh của Nguyễn triều

11940.       Về sử học cũng đã nhiều, vô song.

 

11941.       So sánh với ba trăm năm trước,

11942.       Với những gì đã được Trần, Lê

11943.       Hiến trao cho sử học, thì

11944.       Bảy mươi năm Nguyễn triều kia hơn nhiều!    

 

11945.       Cái ý thức Nguyễn triều: trọng sử

11946.       Đã nói lên “tâm sự thiết tha”

11947.       Của từng thế hệ Nguyễn gia

11948.       Quan tâm gìn giữ sơn hà Lạc Long.

 

11949.       Một trong số danh nhân sử học

11950.       Của đương thời, đệ nhất sử gia…

11951.       Là Phan Huy Chú – soạn ra

11952.       Lịch Triều Loại Chí – mượt mà Hiến Chương.

 

11953.       Bên cạnh đó, còn Phan Thúc Trực

11954.       Quốc Sử Dĩ Biên thực công trình…

11955.       Sử xanh trăm đẹp nghìn xinh.

11956.       Nhờ công tô điểm tài tình sử gia.

 

11957.       Ngô Cao Lãng cũng là danh sĩ

11958.       Với Lịch Triều Tạp Ký nguy nga…

11959.       Đặng Xuân Bản cũng tài ba

11960.       Với Sử Học Bị Khảo là danh biên.

 

 

 

11961.       Khâm Định Việt Sử bền cương mục;

11962.       Lại Đại Nam Thực Lục Tiền Biên

11963.       (Sau tiền, lại có Chính Biên…)

11964.       Bản Triều Bạn Nghịch… rõ thêm chính tà…   

 

11965.       Thế kỷ mười chín (1800…) là thế kỷ

11966.       Dụng công về sử ký ưu tiên.

11967.       Ngoài phần danh tác nói trên,

11968.       Còn bao sách sử các miền địa phương.

 

11969.       Các chí, phả địa phương thời ấy

11970.       Gần như phong trào vậy, đâu đâu

11971.       Người trăm họ cũng đua nhau

11972.       Viết nên chí, phả ngõ hầu vinh danh.

 

11973.       Ngoài quyển Gia Định Thành Thông Chí

11974.       Của Trịnh gia danh sĩ đương thời,

11975.       Còn Nghệ An Chí tuyệt vời

11976.       Của Bùi Dương lịch – để đời văn chương.

 

11977.       Lại gia phả cũng thường góp mặt

11978.       Để tỏ niềm ghi khắc công ơn.

11979.       “Công cha như núi Thái Sơn,

11980.       Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”…

 

11981.       Tiêu biểu: ấy Mạc Gia Phả vậy,

11982.       Ghi cội nguồn lịch đại gia tiên;

11983.       Tính danh thất tổ cửu huyền,

11984.       Lại thêm công nghiệp ở trên dương trần.   

 

11985.       Triều Minh Mạng, thập phần trọng sử:

11986.       Gẫm ra đâu phải sự vô tình;

11987.       Mà là một việc hữu tình

11988.       Với ý thức rất phân minh rạch ròi.

 

 

 

11989.       Ấy bởi đứng trước thời nguy hiểm,

11990.       Cơ bại vong như chuyện sớm chiều,

11991.       Vị vua sáng nhất Nguyễn triều:

11992.       – Vua Minh Mệnh – đã tính điều gần xa…

 

11993.       Trước, muốn giữ nước ta đừng mất,

11994.       Phải chăm lo cái gốc đừng quên.

11995.       Nước thì nhớ gốc rồng tiên;

11996.       Nhà thì nhớ gốc gia tiên mỗi nhà.

 

11997.       Chắc trong lẽ ấy mà Minh Mệnh

11998.       Cho đúc nên Cửu Đỉnh, nội dung:

11999.       Khắc lên sông Nhị, núi Nùng;

12000.       Sông Hương núi Ngự; non Hồng sông Lam.

 

12001.       Khắc lên những danh lam thắng tích;

12002.       Những cây thanh, trái lịch nước nhà;

12003.       Những gì là gấm là hoa ;

12004.       Những gì là ngọc là ngà Tiên Long.   

 

12005.       Dù nương ý từ Trung quốc sử

12006.       Đời nhà Chu xưa cũ ngàn xưa…

12007.       Để làm nên “chuyện bây giờ”…

12008.       Nhưng vua Minh Mệnh rõ thừa thông minh

 

12009.       Để nắm lấy cái tinh cái túy,

12010.       Vận dụng vào đúng lý đúng cơ…

12011.       Giúp cho Đại Việt tung cờ,

12012.       Ngàn năm văn hiến bên bờ tử sinh.

 

12013.       Theo dịch lý đẹp hình nhi thượng:

12014.       Quẻ Đỉnh gồm Ly, Tốn bên trong.

12015.       Quẻ Ly thể hiện minh thông,

12016.       Ý như đức của minh quân sáng ngời.

 

 

 

12017.       Quẻ Ly trên, dưới thời quẻ Tốn:

12018.       Hiện thân cho khiêm tốn, thuận tùy.

12019.       Ấy là quẻ Đỉnh đẹp nghì:

12020.       Vua tôi trên dưới một khi thuận hòa.

 

12021.       Cửu đỉnh có nghĩa là chín đỉnh

12022.       Tượng trưng cho đức vĩnh – trường tồn.

12023.       Một là Cao Đỉnh – chí tôn;

12024.       Hai là Nhân Đỉnh; rồi Chương Đỉnh, rồi  

 

12025.       Tới Anh Đỉnh – rạng ngời trí tuệ.

12026.       Lại tiếp theo là Nghị Đỉnh. Và

12027.       Kết bằng Thuần Đỉnh nguy nga…

12028.       Khép rồi lại mở tràng hoa nhân thừa.

 

12029.       Cửu đỉnh hoàn thành từ thế kỷ

12030.       Mười chín; qua trăm bể nghìn dâu…

12031.       Một bảy lăm (175) năm giãi dầu,

12032.       Vẫn còn nguyên vẹn kim âu một vầng.

 

12033.       Thế mới biết cái tầm suy tính

12034.       Của ông vua Minh Mệnh quả là…

12035.       Trăm năm trong cõi người ta

12036.       Họa còn một chút chăng là của tin…

 

12037.       Quả thực thế: công trình cửu đỉnh

12038.       Rõ ràng là cái tính cái toan

12039.       Chu toàn nhất của Việt Nam,

12040.       Xét trong “lịch sử bốn ngàn năm” kia.

 

12041.       Cái công trình đậm ghi ấn quyết

12042.       Của giống nòi Đại Việt Tiên Long.

12043.       Về mọi mặt: từ núi sông

12044.       Đến hoa cỏ; suốt “miền trong cõi ngoài”.   

 

 

 

12045.       Sử còn chép một lời Minh Mệnh

12046.       Đã vô cùng phản ánh cái tâm,

12047.       Vô cùng phản ánh cái tầm,

12048.       Của người trị nước chăn dân bấy giờ:

 

12049.       “Cái học vấn dành cho cử nghiệp,

12050.       Mới vô tích sự biết chừng nào!

12051.       Lấy hư văn để tự hào,

12052.       Còn như thực học thì nào thấy đâu!

 

12053.       Học như thế trách nào học sĩ

12054.       Chẳng mỗi ngày mỗi tệ, mỗi hư.

12055.       Lấy gì đảm việc “lương sư”,

12056.       Lấy gì đảm việc “kỹ sư nước nhà”.

 

12057.       Khổ nỗi hủ lậu đà quen thói

12058.       Muốn cách tân, khó nỗi vội vàng…

12059.       Phải từng bước… với thời gian…”

12060.       Ý vua Minh Mệnh rõ ràng đấy thôi!

 

12061.       Còn như việc “đổi đời” cử nghiệp

12062.       Nó không thành, không “kịp” – than ôi!

12063.       Chắc chi mỗi tại ý người,

12064.       Mà còn lệ thuộc “thiên thời”, đúng chăng?    

 

12065.       Triều Nguyễn giữa trầm thăng lịch sử

12066.       Tội, công kia… nội vụ khó bàn…

12067.       Chỉ xem đôi việc rõ ràng:

12068.       Một là kiến trúc Phú Xuân kinh kỳ…

 

12069.       Trong các tác phẩm về kiến trúc

12070.       Các kinh đô Việt, suốt ngàn xưa…

12071.       Qua bao triều đại đến giờ,

12072.       Công trình kiến trúc nào quy mô bằng

 

 

 

12073.       Kiến trúc của Phú Xuân triều Nguyễn

12074.       Dẫu tiến hành “trong biển trong dâu”,

12075.       Trong cơn xung đột toàn cầu

12076.       Cơn xung đột giữa Á Âu, kinh hoàng…

 

12077.       Sao triều Nguyễn lại “ham” xây dựng,

12078.       Giữa cảnh tình điêu đứng dường kia?

12079.       Phải chăng vì kém nghĩ suy,

12080.       Hay vì ấp ủ điều gì trong tâm?

 

12081.       Chỉ biết với Phú Xuân – Thành Huế,

12082.       Nước ta, vào thế kỷ hai mươi…

12083.       Cách đây mười bốn năm thôi…

12084.       Đã từng được tổ chức người (1) vinh danh.   

(1)     Unesco.

 

12085.       Là di sản văn minh thế giới(2)

12086.       Với những gì đăng đối cao sang…

12087.       “Pháo đài đẹp nhất Đông Dương:”

12088.       Ấy lời ngoại quốc biểu dương xứ mình !

(2)Di sản văn hóa thế giới

 

12089.       Lại còn Nhã Nhạc Cung Đình Huế:

12090.       Kiệt tác phi vật thể loài người…

12091.       – Cũng từ Unesco thôi –

12092.       Biểu dương cái đẹp tuyệt vời Phú Xuân…

 

12093.       Xem ra, giữa thập phần hung hiểm

12094.       Mà Nguyễn triều vẫn hiến vẫn dâng

12095.       Bao nhiêu quý phẩm vô ngần,

12096.       Để cho nước Việt mười phân tự hào…

 

12097.       Ôi! những bước rạt rào Nam tiến,

12098.       Mở đường cho ta đến Cà Mau…

12099.       Để ngàn xưa, để ngàn sau

12100.       Ngàn xưa trông tới, ngàn sau trông về…

 

12101.       “Văn hóa Nguyễn” xum xuê sức sống:

12102.       Hễ càng trong lửa bỏng dầu sôi,

12103.       Thì tiềm năng giữa tâm người

12104.       Càng bung mạnh, trổ hoa đời xênh xang!   

 

12105.       Ngoài kiến trúc Tràng An tuyệt tác,

12106.       Ngoài công trình nhã nhạc vô song,

12107.       Trong nền “văn hóa của lòng”

12108.       Còn bao tác phẩm khôn đong khôn lường…

 

12109.       Một tác phẩm trầm hương rất mực,

12110.       Ấy đoạn trường cổ lục tân thanh.

12111.       Mượn chuyện người, nói chuyện mình:

12112.       Hương giang nhất phiến nguyệt: kinh Truyện Kiều…

 

12113.       Dẫu tác giả truyện Kiều vĩ đại

12114.       Là thiên tài vĩ đại Nguyễn Du…

12115.       Nhưng ví như… nhưng ví như…

12116.       Sông Hương thiếu một lời ru… ạ… ời…

 

12117.       Thiếu một bóng trăng ngời vạn cổ,

12118.       Chở chuyên tròn quốc độ Vạn Xuân,

12119.       Thì Kiều dẫu có tài nhân

12120.       Cũng khôn chở vẹn khúc tân thanh này!

 

12121.       Tiếng đàn Bá Nha hay dẫu mấy,

12122.       Nhưng ví không tai ấy Chung Kỳ…

12123.       Chắc chi đã vẹn “Kiều thi”,

12124.       Để cho “ông Trạng vinh quy về làng”?  

 

12125.       Ngoài truyện Kiều vẻ vang quốc túy

12126.       (Lục bát ơi! xinh nhỉ cánh diều…)

12127.       Trong hơn thế kỷ Nguyễn triều,

12128.       Còn bao tác phẩm phong nhiêu lạ thường.

 

 

 

12129.       Sao hoa lại tỏa hương gấp bội,

12130.       Khi vườn hoa gặp buổi phong trần?

12131.       Vì “hồng nhan” phải “đa truân”,

12132.       Nên hoa kíp tỏa hương thần. Đúng chăng?

 

12133.       Bên cạnh Nguyễn Du – “rằm lục bát”,

12134.       Còn Hoa Tiên – khúc hát ca dao…

12135.       Còn Cung Oán Khúc nao nao…

12136.       Khúc Ngâm Chinh Phụ xôn xao chín chiều.

 

12137.       Còn Yên Đổ tuyệt chiêu câu đối…

12138.       Điệu thơ Nôm mặn muối cay gừng.

12139.       Còn Lục Vân Tiên anh hùng:

12140.       Chữ trung chữ hiếu sánh cùng càn khôn…

 

12141.       Còn Nguyễn Công Trứ, “hồn kẻ sĩ”…

12142.       Sĩ trong thơ, lại sĩ trong đời:

12143.       Đạt, thời kiêm thiện – cho người;

12144.       Cùng, thì độc thiện – riêng vui lấy mình!   

 

12145.       Lại với Tú Xương tình tự Việt

12146.       Thủa nước non lâm tuyệt lộ này…

12147.       Ào ào ngọn gió phương Tây…

12148.       Nước tuy mất vẫn còn đây non Hồng…

 

 

12149.       Bao nhiêu tuyệt tác trong thời Nguyễn:

12150.       Xuân Hương, rồi Thị Điểm anh thư…

12151.       Vua mà đã chuộng thi thư,

12152.       Thần dân há lẽ tạ từ văn chương?

 

12153.       Huống, cái Việt Nam hồn nó thế:

12154.       Nhịp thở ca dao dễ tắt nào…

12155.       Một hơi lục hít sâu vào,

12156.       Một hơi bát thở ra chào nước non.

 

 

12157.       Dẫu nước cạn non mòn, hơi thở

12158.       Của ba miền xứ sở ca dao

12159.       Mãi tung tăng nhịp ra vào,

12160.       Nói lên cái nghĩa đồng bào Âu Cơ…

 

12161.       Nhờ nghĩa ấy mà dù chia rẽ

12162.       Bằng cái tên “ý hệ”… vân vân…

12163.       Khiến Nam, Bắc khó tương thân…

12164.       Dưới triều Nguyễn, nạn “thù trong” dập dồn…    

 

12165.       Khắp “đàng ngoài”, suốt luôn thế kỷ

12166.       Chẳng lúc nào ngơi nghỉ binh tai.

12167.       Kể từ Một tám lẻ hai (1802),

12168.       Suốt qua Một tám sáu hai (1862), Bắc Hà

 

12169.       Đã xảy ra từ ba trăm rưỡi,

12170.       Đến bốn trăm cuộc nổi đao binh.

12171.       Thoạt là của Phan Bá Vành

12172.       Khởi từ Nam Định tranh giành ngôi vương;

 

12173.       Rồi đến Lê Duy Hương – lấy tiếng

12174.       Hậu duệ Lê – khởi chiến Ninh Bình;

12175.       Cả ông thi bá tài tình

12176.       Là Cao Bá Quát – cũng tranh sơn hà!

 

12177.       Bao nhiêu cuộc “gà nhà bôi mặt”,

12178.       Mở đường cho ngoại tặc cuồng xâm.

12179.       Một phen cát lỡ bụi lầm…

12180.       Để cho ruột tím gan bầm mẹ quê.

 

12181.       Sở dĩ thế, là vì lắm lẽ:

12182.       Một là do kinh tế khẩn trương…

12183.       Thiên tai bão lụt điên cuồng…

12184.       Vỡ đê mười tám năm luôn, không dừng!...   

 

 

 

12185.       Hai là bởi cái lòng hoài cổ…

12186.       Nhân tâm còn mến mộ nhà Lê:

12187.       Một ông Bình định vương kia,

12188.       Đã hoàn kiếm lại kim quy thần này!

 

12189.       Ba là bởi giặc ngoài “xúc xiểm”:

12190.       Từ Tây, Tàu cho đến Thái Lan…

12191.       Một khi nội chiến lan tràn,

12192.       Hỏi sao ngoại địch chẳng toan giở trò?

 

12193.       Vì hàng chục nguyên do đại khái,

12194.       Khiến “đàng ngoài” băng hoại triền miên.

12195.       “Đàng trong” tương đối tạm yên,

12196.       Ngoại trừ cuộc loạn từ Phiên An thành.

 

12197.       Ấy nhà Nguyễn cảnh tình nó thế:

12198.       Bể dâu trong dâu bể nước nhà.

12199.       Tứ phương những quỷ cùng ma

12200.       Giữ cho ấm nước êm nhà được chăng?

 

12201.       Năm Một ngàn tám trăm năm bảy (1857),

12202.       Nã Phá Luân lừng lẫy thịnh uy:

12203.       Lập ra “Ủy hội Nam kỳ”,

12204.       Nội dung nghiên cứu vấn đề nước ta.    

 

12205.       Thành viên Ủy hội là những kẻ

12206.       Đã kinh qua, rành rẽ ngọn ngành…

12207.       Thảy đều nhất loạt đồng thanh

12208.       Tán thành việc phải chiếm nhanh xứ này!

 

12209.       Và định mệnh như rày đã định:

12210.       Một năm sau Pháp đánh vào ta.

12211.       Thoạt tiên, Đà Nẵng; sau là

12212.       Sài Gòn (ôi! trận phong ba sóng thần!)

 

 

 

12213.       Với “khoa học” mười phân vượt trội,

12214.       Lại cộng thêm “khí giới thần linh”;

12215.       Mở đầu một cuộc viễn chinh,

12216.       Sấm ran chớp giật luống kinh dạ người!

 

12217.       Trước kẻ địch mười mươi vượt trội,

12218.       Về tàu bè, khí giới, vân vân…

12219.       Quân ta thất trận hai lần,

12220.       Để cho giặc Pháp “lấn sân” Sài Gòn.

 

12221.       Cái thế của nước non nó thế:

12222.       Người hơn ta “trí tuệ văn minh”;

12223.       Dẫu ta sẵn “một khối tình”…

12224.       Những tiết nghĩa, những trung trinh chăng là…   

 

12225.       Nhưng trước “cái đinh” mà “nổ lửa”,

12226.       Lưỡi gươm ta khôn đỡ được nào!

12227.       Quẩn quanh con cá trong ao,

12228.       Lấy chi chống lại ba đào biển khơi?

 

12229.       Năm Một tám sáu mươi (1860), Pháp quốc

12230.       Ký kết xong Hòa ước Bắc Kinh;

12231.       Một phen quyết liệt động binh,

12232.       Điều ngay một hạm đội kình ngư sang…

 

12233.       Bảy mươi chiến hạm giàn ngang dọc…

12234.       Lấy cái sang quyết dập cái hèn;

12235.       Cái cả vú lấp miệng em;

12236.       Từ năm Sáu mốt (1861) chiếm liền bao nơi…

 

12237.       Đồn Kỳ Hòa tả tơi trận địa…

12238.       Ngọn gió Tây, xiết kể hung tàn…

12239.       Biên Hòa, Bà Rịa tan hoang…

12240.       Mỹ Tho, rồi Vĩnh Long… ngàn xác xơ…

 

 

 

12241.       “Cái đanh nổ lửa” (Ờ, khẩu súng!)

12242.       Lưỡi gươm rồng nao núng một khi.

12243.       Triều đình vội cử Bá Nghi,

12244.       Làm khâm sứ đại thần đi cầu hòa.    

 

12245.       Giặc Pháp cứ thuận đà xốc tới,

12246.       Khiến triều đình trăm nỗi long đong;

12247.       Đành nhường ba tỉnh miền Đông,

12248.       Lại nhường cả đảo Côn Lôn giữa vời.

 

12249.       Chưa đủ! (bởi thua thời phải thiệt!)

12250.       Ngoài việc nhường Pháp việc bán buôn,

12251.       Với ba địa điểm thương trường:

12252.       Đà Nẵng, Đà Lạt, lại còn Quảng Yên.

 

12253.       Ta còn phải chịu thêm một thiệt:

12254.       Là bồi thường cho việc chiến tranh.

12255.       Chuyện đời sao khéo đành hanh:

12256.       Kẻ gây sự bắt đền anh chịu đòn!

 

12257.       Phí tới bốn mươi muôn đồng bạc…

12258.       Một số tiền to tát lắm thay!

12259.       Hại triều Nguyễn trắng bàn tay…

12260.       Mười năm trả món nợ này: thảm thương!

 

12261.       Nước tuy mất, nhưng non còn đó:

12262.       Dẫu triều đình bị bó chân tay,

12263.       Nhưng dân vẫn một dạ này:

12264.       Công Định đó, Hữu Huân đây… anh hùng!     

 

12265.       Cuối Sáu mốt (1861), lửa hồng Nhật tảo

12266.       Thể hiện hồn Việt đạo nguy nga…

12267.       Đốt chìm chiến hạm Lăng Sa:

12268.       Con tàu Hy Vọng* hóa ra tàu chìm!

*L'Espérance - tên chiến hạm của Pháp.

 

 

12269.       Cơ thắng bại ngày thêm hiện rõ:

12270.       Trung tâm tuy dẫu có, dẫu thừa…

12271.       Cuối cùng, rồi cũng đành thua!

12272.       (Hay đúng hơn, đành tạm thua nhất thời!)

 

12273.       Qua sáu bảy (1867), nuốt trôi lục tỉnh,

12274.       Pháp lại mưu thôn tính Bắc Kỳ.

12275.       Lời rằng: “quỷ lộng thời suy”;

12276.       “Được đằng chân, lại lân ly đằng đầu”…

 

12277.       Dẫu canh bạc trăm mầu trăm vẻ…

12278.       Thiệt bao trang trung nghĩa hiện trường…

12279.       Những Thanh Giản, những Tri Phương…

12280.       Hàng trăm dũng sĩ, hàng muôn anh hào…

 

12281.       Cái rốt cuộc là sau canh bạc,

12282.       Cái “đúng theo quy luật”, đó là:

12283.       Mỗi ngày, ta mất dần ta…

12284.       Trong khi Pháp, cứ theo đà, được hơn…    

 

12285.       Từ liên bang Đông Dương tám bảy (1887),

12286.       Chia nước ta, tự ấy, làm ba…

12287.       Nam Kỳ: thuộc địa Lăng Sa;

12288.       Hai Kỳ Pháp bảo hộ, là: Bắc, Trung.

 

12289.       Thoắt một cái, qua năm tám tám (1888)

12290.       Vua nước ta: Đồng Khánh, lại nhường

12291.       Ba nơi quê mẹ phú cường:

12292.       Hà Nội, Đà Nẵng, lại luôn Hải Phòng.

 

12293.       Từ bảo hộ, lộn sòng thuộc địa:

12294.       Để, bắt đầu thế kỷ hai mươi,

12295.       Chuyển sang trực trị hẳn hòi:

12296.       Triều đình Huế chẳng còn nôi nước gì!

 

 

 

12297.       Giặc Pháp vẫn duy trì triều Nguyễn.

12298.       Chẳng qua là “lấy tiếng” cho vui.

12299.       Còn từ thế kỷ hai mươi,

12300.       Nguyễn triều chỉ mỗi việc… ngồi ăn lương !

 

12301.       (Vì tất cả các nguồn kinh tế

12302.       Rút ra từ tiền thuế tiền sưu…

12303.       Pháp đà nắm trọn hồ bao,

12304.       Rồi chi cho “Nguyễn” từng hào từng xu…)  

 

12305.       Cảnh mất nước buồn như thế đó:

12306.       “Quốc” phá rồi, “vương” nọ còn chi!

12307.       Thương “vua” Khải Định một khi,

12308.       Mon men qua tận Paris xin… quyền!

 

12309.       Vì “vua”… chỉ còn trên cái “hiệu”,

12310.       Còn thực quyền đã biếu cho Tây.

12311.       Cười vua Khải Định đến hay:

12312.       Tự do, độc lập… mà rày … đi xin!

 

12313.       Cái thực chất nhãn tiền nó vậy:

12314.       Cái gọi là “vạn đại dung thân”

12315.       (Lời nhà lý học Bạch Vân)

12316.       Xét cho thấu nghĩa sâu thâm, chỉ là:

 

12317.       Nếu ông Nguyễn Hoàng mà vượt được

12318.       Đèo Ngang kia, tiến bước vào Nam

12319.       Thì đời sẽ đặng bằng an…

12320.       “Dung thân vạn đại”… rõ ràng thế thôi!

 

12321.       Còn cái việc bền ngôi cửu ngũ

12322.       Vạn đại thì… kể tự nghìn xưa:

12323.       Những Nghiêu, những Thuấn bao giờ…

12324.       Những Lạc Long với Âu Cơ thủa nào…   

 

 

 

12325.       Có ai giàu mà giàu trăm họ,

12326.       Có ai khó mà khó vạn đời?

12327.       Luật thừa trừ nó thế thôi!

12328.       Nó làm nên cuộc “đời đời” loanh quanh…

 

12329.       Gẫm trong cuộc nhân sanh, tứ đẳng:

12330.       Sĩ, nông, công, thương… chẳng khác gì!

12331.       Sĩ, nông: trên, dưới cũng tùy:

12332.       Sĩ mà hết gạo, sĩ thì dưới nông!

 

12333.       Cuộc biến dịch diễn trong trần thế:

12334.       Nền văn minh cơ khí manh nha…

12335.       Đẩy nền công nghiệp tiến xa:

12336.       Công lên, thương cũng thuận đà lên theo!

 

12337.       Và “chánh” cũng theo chiều “kinh” đó:

12338.       Mà tiến lên: dân chủ, cộng hòa.

12339.       Một nền dân chủ nghĩa là:

12340.       Cộng quyền lợi lại, chia ra… nhiều phần!

 

12341.       Trong cát lỡ bụi lầm biến dịch,

12342.       Để rồi lên tuyệt đích văn minh:

12343.       Ấy là chính phủ Việt Minh,

12344.       Mở trang sử mới quang vinh Lạc Hồng!   

 

HẾT TẬP 3

Toàn bộ lợi nhuận của công ty cổ phần Đại Nam không chia cho cổ đông. Lợi nhuận sau khi tái đầu tư, công ty sẽ dành 100% lợi nhuận còn lại cho quỹ từ thiện Hằng Hữu hoạt động vì cộng đồng, đặc biệt là chương trình mổ tim dành cho trẻ em